ABŞ-da borc limiti ilə bağlı müzakirələr ölkənin maliyyə sabitliyi və gələcəyi üçün kritik əhəmiyyət kəsb edir. Nümayəndələr Palatasında qəbul edilən və hazırda Senatda müzakirə olunan “The Big Beautiful Bill” (Böyük Gözəl Qanun) adlı layihə keçmiş prezident Donald Tramp ilə milyarder Elon Mask arasında açıq qarşıdurmaya səbəb olub.
Qanun layihəsinin əsas məqamları
2025-ci ildə irəli sürülən qanun layihəsi aşağıdakı əsas dəyişiklikləri nəzərdə tutur:
-Vergi güzəştlərinin genişləndirilməsi;
-Sosial proqramlara ayrılan vəsaitlərin azaldılması;
-Müdafiə və sərhəd təhlükəsizliyi xərclərinin artırılması;
-Təmiz enerji təşviqlərinin məhdudlaşdırılması.
Bu dəyişikliklər borc limitinin artırılması ilə paralel olaraq ABŞ-ın maliyyə sabitliyi üçün ciddi risklər yaradır.
Donald Tramp layihəyə dəstəyini bildirərək, demokrat senator Elizabet Uorrenin borc limitinin ləğv edilməsinə dair fikirlərini müdafiə edib. Onun sözlərinə görə, əgər borc limiti aradan qaldırılmasa və siyasi oyunlara qurban getsə, ABŞ hökuməti öhdəliklərini yerinə yetirə bilməyəcək və bu, daxili və beynəlxalq iqtisadiyyatda sarsıntılara səbəb olacaq.
Əvvəllər borc limitinin ləğvini müdafiə edən Elon Mask isə indi “Kill the Bill” – “Qanun layihəsini dayandırın” çağırışı ilə çıxış edib. O, ABŞ vətəndaşlarını layihəyə qarşı çıxmaq üçün nümayəndələrinə müraciət etməyə səsləyib. Mask bildirib ki, ABŞ hökuməti artıq müdafiə xərclərindən çox borc faizlərinə pul xərcləyir və bu vəziyyət kredit kartı borcunu həddindən artıq artırmış bir insanın vəziyyətini xatırladır.
ABŞ-ın borc problemi və defolt riski
Borc limiti ABŞ federal hökumətinin qanunla müəyyən olunan maksimal borclanma həddidir. Hal-hazırda bu limit təxminən 34.5 trilyon dollardır. Bu limit artırılmasa, hökumət yeni borc ala bilməyəcək və borc öhdəliklərini yerinə yetirə bilməmək – yəni defolt riski yaranacaq.
Defolt aşağıdakı nəticələrə səbəb ola bilər:
- Sosial ödənişlərdə və hərbi maaşlarda gecikmələr
- Maliyyə bazarlarında panika və eniş
- ABŞ-ın kredit reytinqinin aşağı düşməsi
- Qlobal iqtisadiyyatda inamın azalması
FED nə edəcək?
ABŞ iyulun 1-nə qədər 6 trilyon dollarlıq istiqraz ödənişi etməlidir. Lakin bu istiqrazların satışı üçün onların gəlirliliyi artırılmalıdır. Bu isə iki ssenari doğurur:
-FED faizləri artırır – istiqrazlar daha cazibədar olur, amma iqtisadi geriləmə riski artır
-FED faizləri azaldır – iqtisadi fəallıq dəstəklənir, lakin borclanma çətinləşir
Tramp ikinci ssenarini müdafiə edərək, FED-dən faizlərin endirilməsini tələb edir. Elon Mask isə hökumətin məsuliyyətli davranmasını və xərclərin azaldılmasını istəyir.
Beləliklə, Trampın siyasi maraqları ilə Maskın texnokrat baxışı arasındakı bu qarşıdurma, ABŞ siyasətində nadir rast gəlinən bir ziddiyyəti ortaya qoyur. Bir tərəfdə borc limitinin ləğvini istəyənlər, digər tərəfdə isə iqtisadi məsuliyyət axtaranlar dayanır.
ABŞ və dünya maliyyə bazarları “sunami öncəsi sakitlik” yaşayır. Veriləcək qərarlar təkcə Amerikanın deyil, bütövlükdə qlobal iqtisadiyyatın taleyini müəyyən edə bilər.
