Politoloq Fərhad Məmmədov Cənubi Qafqaz regionunda baş verən son geosiyasi prosesləri şərh edərək bildirib ki, artıq bölgədə 30 il sabit qalmış bir çox “konstant” dəyişməkdədir.
Onun sözlərinə görə, 44 günlük müharibə nəticəsində əldə olunmuş dörd əsas nəticədən biri – Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası tam şəkildə həyata keçirilib, digərlərinin isə reallaşma prosesi davam edir.
“Müharibədən sonrakı üç il ərzində bəzi dövlətlər bu nəticəni dəyişməyə çalışdılar. Lakin 2023-cü ildən sonra adaptasiya mərhələsi başlayıb. ATƏT-in Minsk Qrupunun buraxılması və bu qərarın Rusiya, ABŞ, Fransa da daxil olmaqla bütün üzvlər tərəfindən dəstəklənməsi göstərdi ki, bu məsələ onlar üçün bağlanıb,” – deyə F. Məmmədov vurğulayıb.
Politoloq əlavə edib ki, İran Prezidenti də Qarabağa səfər etməklə bu məsələyə nöqtə qoydu. Onun fikrincə, bu mövzunu gündəmdə saxlamağa çalışan qruplar olsa da, onlar marjinal xarakter daşıyır.
“Rusiyanın özü artıq Qarabağdan köçmüş erməniləri Azərbaycana qarşı deyil, Ukrayna müharibəsində iştirak üçün cəlb edir. Yəni, ən fəal erməni kontingenti indi faktiki olaraq ölümə göndərilir,” – deyə F. Məmmədov qeyd edib.
Ekspert bildirib ki, Bakı və İrəvan arasında sülh prosesi konkret mərhələyə daxil olub və beynəlxalq aktorlar bu məsələdə həmfikirdirlər: “ABŞ və Aİ bu sülhə dəstək verməyə, hətta investisiya qoymağa hazırdır. Türkiyə və Gürcüstan da prosesi səmimi şəkildə dəstəkləyir. Rusiya və İran isə resurs çatışmazlığı səbəbindən təzyiqlərlə təsir göstərməyə çalışırlar. Məsələn, Lavrovun Vaşinqton razılaşmalarının necə icra olunacağına dair açıqlamaları buna nümunədir”.
Onun sözlərinə görə, Rusiya hələ də daxili siyasət, diaspor və iqtisadi alətlərlə təzyiq göstərməyə çalışır, İran isə artıq Ermənistanla hərbi ittifaq ideyasından imtina edərək Paşinyan hökuməti ilə strateji tərəfdaşlıq qurmaq istəyir.
F. Məmmədov qeyd edib ki, Ankara ilə İrəvan arasında normallaşma prosesi tam şəkildə Bakı ilə koordinasiya olunur və bu məsələ də yetişmək üzrədir: “ABŞ və Aİ uzun müddətdir bu prosesi dəstəkləyir. Rusiya və İran isə bu normallaşmadan narahatdır, çünki Türkiyənin Ermənistanda iştirakı onların bölgədəki təsirini azalda bilər. Onlar bu prosesə müqavimət göstərməyə çalışsalar da, getdikcə daha az nəticə əldə edirlər”.
Politoloq bildirib ki, Zəngəzur dəhlizi ətrafında proseslər son “döyüş” mərhələsinə yaxınlaşır. Azərbaycan və Ermənistanın bu məsələyə hazır olduğu, Aİ-nin maliyyə, ABŞ-ın isə yerində iştirak baxımından maraqlı olduğu qeyd olunub.
“Avropa İttifaqının xüsusi nümayəndəsi Qrano artıq Bakı, Naxçıvan və Ermənistana səfərlər edib. Ermənistan isə bu layihəni İran, Fransa və Rusiya ilə koordinasiya etməyə çalışır,” – deyə Məmmədov bildirib.
Sonda o vurğulayıb ki, bölgə ölkələri artıq müharibənin nəticələrini reallaşdırmağa başlayıblar və bu, yeni regional parametrlərin formalaşmasına xidmət edir.
“Yalnız Azərbaycan və Ermənistanın qərar verməsi ilə xarici aktorları fakt qarşısında qoymaq və yeni reallığa uyğunlaşmanı sürətləndirmək mümkündür. Proses zamanı çətinliklər olacaq, lakin bu, artıq qarşısıalınmaz bir istiqamətdir,” – deyə politoloq qeyd edib.
