Prezident Volodimir Zelenskinin ABŞ-nin Ukraynaya təklif etdiyi sülh planının “əvvəlkindən daha yaxşı” olduğunu və 28 bənddən 20 bəndə endirildiyini iddia etməsinə baxmayaraq, əslində bu, media və diplomatların həddindən artıq Rusiyayönlü kimi tənqid etdiyi köhnə planın yenidən işlənmiş versiyasıdır.
Bu barədə Ukrayna mediası “ZN.UA” portalına istinadla məlumat yayıb. Qeyd olunur ki, Vaşinqtonun Kiyevə təqdim etdiyi “yenilənmiş” sülh planında əsas “Ukraynayönlü olmayan” bəndlərdən biri – müharibə cinayətləri üçün ümumi əfv istisna olunur.
Ukrayna hakimiyyətindəki mənbələrdən sızdırılan məlumata görə, plan dörd sənəddən ibarətdir: 20 bəndlik əsas saziş, çərçivə təhlükəsizlik təminatları, NATO haqqında ayrıca sənəd və ABŞ-Rusiya sazişi. Ukrayna mediasının məlumatına görə, onlar beynəlxalq müqavilələrdən daha çox “konseptual qeydlərə” bənzəyir.
Əsas sənəd Rusiyanın Krım və Donbasın bütövlükdə, Zaporojye və Xerson vilayətlərinin isə bir hissəsi üzərində nəzarətini faktiki olaraq tanıyır. Sənəddə Donetsk vilayətində silahsızlaşdırılmış zonanın yaradılması və cənubda cəbhə xəttinin dondurulması təklif olunur. Təmas xətti – sərhəd yalnız diplomatik yollarla dəyişə bilər.
Sənədə görə, Ukrayna və Rusiya Silahlı Qüvvələri Donbasda yaradılacaq “bufer zonası”na girməyəcək. Zaporojye və Xerson vilayətlərinə gəldikdə isə mövcud təmas xətlərinin dondurulması və faktiki olaraq tanınması təklif olunur. Rusiya beş bölgədən(Krım, Donetsk, Luqansk, Zaporojye, Xerson) başqa nəzarət etdiyi digər ərazilərdən geri çəkiləcək.
ABŞ Zaporojye Atom Elektrik Stansiyasını nəzarətə götürəcək, orada istehsal olunan enerjinin 50%-ni Ukraynaya ötürərək. Digər 50 faiz barədə heç nə deyilmir.
Sənədə görə, Ukraynanın NATO üzvlüyünə birbaşa qadağa yoxdur, lakin ABŞ ayrı bir sənəddə Alyansın “genişlənməyəcəyinə” söz verir. Bu, ABŞ-Rusiya müqaviləsində qeyd olunacaq. Həmçinin Ukraynada NATO qoşunlarının yerləşdirilməsini qadağan etmək təklif olunur. Bundan əlavə, Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin 800.000 nəfərlə məhdudlaşdırılması qeyd olunur.
Sənəddə Ukraynaya veriləcək təhlükəsizlik zəmanətləri konkretlikdən uzaqdır. Zəmanətlərin NATO-nun 5-ci maddəsinə bənzər olduğu elan edilir, lakin mətnlərdə “vədlər” yer alır, “zəmanətlər” sözündən istifadə olunmur. Həmçinin, ABŞ-nin qarant kimi mümkün yeni Rusiya hücumuna cavabı bu hücumun nə dərəcədə “əhəmiyyətli” və “uzunmüddətli” olmasından asılı olacaq.
Sənədə görə, Ukraynanın 2027-ci il yanvarın 1-dək Avropa Birliyinə qoşulması planlaşdırılır, baxmayaraq ki, AB hələ Kiyevlə rəsmi olaraq danışıqlar mərhələsinə belə başlamayıb.
Seçki məsələsinə gəlincə, ABŞ Ukraynada seçkilərin əvvəllər təklif edildiyi kimi 100 gün ərzində deyil, sözügedən müqavilə imzalandıqdan sonra “mümkün qədər tez” keçirilməsində israr edir.
Ukraynanın bərpası məsələsində ciddi yenilik yoxdur. Plan əvvəlki ideyaları təkrarlayır: Amerika biznesinin resurs hasilatı və infrastruktur layihələrində iştirakı, 200 milyard dollarlıq fondun yaradılması. Əvəzində Rusiya aktivlərinin dondurulmasının aradan qaldırılması və onların bir qisminin Ukraynanın bərpasına yönləndirilməsi nəzərdə tutulur.
Qeyd edək ki, dünən Ukrayna Donald Tramp administrasiyasına ABŞ-nin son 20 maddəlik sülh planına cavab göndərib. Trampın planına Kiyevə qarşı əhəmiyyətli ərazi güzəştləri və digər tələblər daxildir ki, bu da Prezident Zelenskiyə ciddi təzyiq yaradır. Kiyevin göndərdiyi cavabda isə planı daha real və Ukrayna üçün məqbul hala gətirməyə yönəlmiş şərhlər və təklif olunan düzəlişlər yer alır. /azpolitika.info
