İranda baş verən hadisələr bu ölkənin daxili məsələsi olmaqdan çıxaraq, daha çox qlobal müstəvidə gedən mübarizəyə dönüşüb. Hazırda teokratik rejim həyatda qalmağa çalışır, çünki əks halda, azca büdrəsələr, ruhanilərin və onların xidmətçilərinin müqəddəratı qorxulu sonluqla yekunlaşacaq.
İranda uzun illər ərzində dövlət idarəetmə strukturu şaquli istiqamətdə bilərəkdən elə qurulub ki, rejimin çökməsi İslam İnqilab Keşikçilər Korpusu (SEPAH) başda olmaqla təhlükəsizliyə cavabdeh olanların şəxsi faciəsinə çevrilsin. Ona görə də İran şəhərlərində nümayişçilərə divan tutanlar öz gələcək aqibətlərini könüllü surətdə lap əvvəldən ayətullahların avantürasına, fitvasına qurban vermişlərdir. İndi onların özünüqoruma instikti işə düşüb və geri çəkiləcək yerləri yoxdur.
İranda idiyədək çox sayda kütləvi nümayişlər olub və həmişə də bunun sonu etirazların qəddarcasına yatırılmasıyla bitib. Ancaq indi vəziyyət fərqlidir. ABŞ son 80 ildir ki, dünya çapında bu cür fəallıq göstərməyib və Vaşinqton İranda rejim dəyişilməsini planlayır. İran rəhbərliyi ABŞ Prezidenti Trampın nümayişçilərə atəş açılacağı təqdirdə onlara qarşı hərbi müdaxilə həyata keçirəcəyi xəbərdarlığına təhdidlərlə cavab versə də, heç də illüziyaya qapılmayıblar. Onlar ABŞ ilə qarşıdurmanın xoşagəlməz ssenariyə doğru gedəcəyini hiss edirlər. Bu baxımdan gərginliyi yumşaltmaq üçün Ağ Evlə əlaqə də qurublər. Belə ki, Trampın söylədiyinə görə, İran rəhbərliyi danışıqlar aparmaq istəyir.
Tramp ABŞ-nin maraqlarına zidd gələn əngəlləri ortadan qaldırmaq niyyətindədir. Sözsüz ki, Trampın qlobal geostrateji planına 47 ildir ki, Ağ Evlə düşmənçilik aparan İran rejiminin çökməsi də daxildir. Beynəlxalq KİV-lərin məlumatına görə, ABŞ vitse-prezidenti Cey Di Vens İrana zərbə vurmamışdan əvvəl onlarla danışqlar aparılmasını təklif edir, Dövlət Departamentinin rəhbəri Marko Rubio isə dərhal zərbələr endirilməsini istəyir. Digər tərəfdən, unutmayaq ki, respublikaçıların öncül nümayəndəsi senator Lindsi Qrem “Ayətullahlar, anlamalısınız, əgər daha yaxşı həyat tələb edən xalqınızı öldürməyə davam etsəniz, Donald Tramp sizi öldürəcək” ifadəsini təsadüfən səsləndirməyib. Nə edəcəyi proqnozlaşdırılmayan Trampın İrana aviazərbələr vurulması qərarını nə zaman verəcəyi hələ bəlli deyil. Amma Tramp iqtisadi cəhətdən İranı məngənədə boğmaq fikrindədir. O, qərar verib ki, İranla ticarət aparan bütün ölkələr ABŞ- ilə ticarətlərindən 25 faiz gömrük rüsumu ödəyəcəklər. Beləliklə, təhlükənin yaxınlaşdığını anlayan İranın ali dini rəhbəri Əli Xamenei ABŞ və İsrailin mümkün hücumlarını nəzərə alaraq, fövqəladə vəziyyət rejimində çalışacaq xüsusi müqavimət qrupunun yardılmasına göstəriş verib. Həmin qrupa müdafiə şurası üzvləri, SEPAH rəhbərliyi, hərbi qərargah rəisləri və kəşfiyyat rəhbərləri daxil olacaq.
ABŞ-İran toqquşması artıq qaçılmaz görünür və İrandakı mövcud rejimi əzmək üçün Ağ Ev bütün vasitələrdən istifadə edəcək. İran rejiminin ictimai dayaqları sarsılıb və xalq rejim uğrunda mücadilə etməyəcək. Ölkə daxilində səfalət və korrupsiyanın tüğyan etdiyini görən İran xalqı ruhanilərin apardığı avantürist xarici siyasətdən və onların islam dininin mərhəmət və ədalət prinsiplərini öz məqsədləri naminə istismar etmələrindən təngə gəlib. İranın teokratik rejimi Fələstin təəssübkeşliyi adı altında Livandakı “Hizbullah” silahlı qruplaşmasını, HƏMAS-ı, Suriyada Bəşər Əsədi, Yəməndə husiləri dəstəkləməklə, şiəliyin yanlış istiqamətdə siyasiləşdirilməsi üzərindən Yaxın Şərq bölgəsində böyük təsir gücünə yiyələnmək istəyib.
Görəsən, mollalar ölkənin böyük resurslarını bu cür marjinal qüvvələrə və mənasız işlərə sərf etməklə İsrailin yer üzündən silinməsinə və dünya imperializminə qarşı mübarizə ideyasını həyata keçirərəkən, buna güclərinin yetə biləcəyini hesablayıblarmı? Hələ bunlar azmış kimi, İran liderləri öz təsir dairələrini Yaxın Şərqlə məhdudlaşdırmaq istəməyiblər və qlobal səviyyədə oynamaq üçün Rusiya və Çinin tərəfdaşı olmaqla təhlükəli geostrateji mübarizəyə qərar veriblər. Təxminən son 15 ildir ki, İran Rusiya ilə strateji əməkdaşlıq yolunu tutub. Maraqlıdır ki, Kreml Suriyada İranı tək qoyub qaçmaqla və İsrailin İrana endirdiyi zərbələrə seyirçi qalmaqla öz xislətini göstərsə də, teokratik rejim bundan nəticə çıxarmadı. Heç şübhəsiz ki, Rusiya kritik məqamda İranın arxasından çəkiləcək.
Rusiyanı özünə müttəfiq edib, ona ümid bəsləyən mollalar strateji səhvə yol verdiklərini hələ də anlamırlar. Moskva İranın ağır günündən fürsət kimi istifadə edərək onu ortada qoyub, aradan çıxacaq. Hazırda Rusiyaya məxsus yük təyyarələri Tehrana tez-tez eniş edirlər. Onlar Tehrana nə daşıya bilərlər? Silah baxımından ruslar İrana yalnız Hava Hücumundan Müdafiə sistemləri yollaya bilərlər. Ancaq Rusiya sistemləri ABŞ-nin zərbələrinə qarşı səmərə verməyəcək.
Venesuelanın itirilməsi və ABŞ-nin Rusiya neft tankerlərini ələ keçirməsi Kremlin qlobal siyasi ambisiyalarına ciddi zərbə vurub. Ukraynada müharibə aparan Rusiyanın İrana edə biləcəyi hərbi dəstək dönüş yaradacaq səviyyədə ola bilməz. Bəzi politoloqların fikrincə, Rusiya təyyarələri İrandan qızıl daşıyırlar. Onda belə anlaşılır ki, rejim qızılların Moskvadan bir daha geri qaytarılmayacağından ehtiyat etmir? Deməli, rejim mənsubları ən kritik vəziyyətlərə, yəni qaçmağa da hazırlaşırlar.
Ümumiyyətlə, İranda rejim dəyişilməsi nəinki Kremlin nüfuzuna zərbə vuracaq, eyni zamanda ona yaxınlıq edən ölkələr Putinin ikili oyun oynadığı şübhəsinə düşəcəklər. Nəticədə, Moskva öz etibarını daha da itirəcək və bundan sonra kiminsə ona inamı qalmayacaq.
Çinin İran uğrunda ABŞ ilə münaqişəyə girişməsi inandırıcı deyil, Pekin Venesueladan ABŞ-yə qarşı istifadə etməyə çalışırdı və hətta bu ölkəyə 70 milyard dollar pul yatırmışdı, ancaq faydası olmadı. Pekin, İranın yanında olacağı barədə gurultulu bəyanatlar sələndirməsinə baxmayaraq, ABŞ ilə toqquşmağa cürət etməyəcək. ABŞ İranda rejim dəyişkiliyinə müvəffəq olarsa, Çinin Yaxın Şərqə müdaxilə imkanı sıfırlanacaq. Çin üçün əsas prioritet geostrateji məkan Uzaq Şərq və Hind-Sakit okean hövzəsidir. Ona görə də daxildə ictimai dayağı getdikcə laxlayan İran qlobal mübarizədə müttəfiqsiz qalacaq.
İrandakı ruhanilərin ən böyük tarixi səhvi onların dünyanın siyasi-iqtisadi modelinin necə və hansı prinsiplər əsasında qurulduğunu bilmədiklərindən irəli gəlir. Dini fanatizmlə yoğrulmuş İran rejimi ölkəni düşdüyü çox ağır vəziyyətdən xilas etməyə qadir deyil. /azpolitika.info
