Əli Məsimli: “Bu sistemin normal işləməsi üçün 14 faizlik vergi dərəcəsi yüksək idi, 10 faiz də yüksəkdir”
“Azərbaycan öz inkişafının yeni mərhələsini yaşayır. Bu mərhələnin hədəflərinə dolğun şəkildə çatmaqdan ötrü zəruri olan şərtlər içərisində iqtisadi artım templərinin sürətləndirilməsi və artımın keyfiyyətinin yüksəldilməsi xüsusi yer tutur. Artım templərinin sürətləndirilməsi və keyfiyyətinin yüksəldilməsi isə digər şərtlərlə yanaşı, vergi sisteminin yaşadığımız hazırkı mərhələnin tələblərinə uyğun şəkildə təkmilləşdirilməsini zəruri edib. Bu zaman vergilərin fiskal, tənzimləyici və stimullaşdırıcı funksiyalarının effektiv kombinasiyasına nail olunması mühüm əhəmiyyət kəsb edir”.
“AzPolitika” bildirir ki, bunu iqtisadçı, millət vəkili Əli Məsimli Vergi Məcəlləsində nəzərdə tutulan növbəti dəyişiklikləri şərh edərkən deyib.
O, xatırladıb ki, Vergi Məcəlləsində 45 əsas maddə üzrə 145 dəyişiklik nəzərdə tutulur və onlar 3 bloka bölünüb: “Birinci blok sahibkarlıq fəaliyyətinin təşviq edilməsi, sahibkarlıq subyektlərinin vergi yükünün azaldılması adlanır. Burada ölkəmizdə istehsal olunan minik avtomobillərinin satışının ƏDV-dən azad edilməsi ilə bağlı mexanizmin təkmilləşdirilməsi təklif olunur. Yerli istehsalın dəstəklənməsi məqsədilə ölkə ərazisində istehsal olunan yük avtomobillərinin satışının və onların ehtiyat hissələrinin idxalında güzəştlərin tətbiqi nəzərdə tutulur. Ölkədə istehsal olunan yük avtomobillərinin satışının və onların ehtiyat hissələrinin ƏDV-dən azad olunması planlaşdırılır”.
İqtisadçı bildirib ki, ikinci blok vergi daxilolmalarının və büdcə gəlirlərinin tənzimlənməsi adlanır. Onun sözlərinə görə, burada neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olmayan və qeyri-dövlət sektorunda işləyən fiziki şəxslərin muzdlu işdən aylıq gəlirlərindən vergi tutulması güzəştinin ləğv olunması və həmin sektorun mərhələlərlə artan nisbətdə vergiyə cəlb olunması nəzərdə tutulur: “Məlumdur ki, qeyri-dövlət sektorunda işləyən fiziki şəxslərin muzdlu işdən 8000 manata qədər aylıq gəlirlərindən 2019-cu il yanvarın 1-dən 7 il müddətində vergi tutulmurdu. 2026-cı ilin yanvar ayından etibarən Azərbaycanda gəlir vergisi üzrə tətbiq edilən həmin güzəştlərin müddəti başa çatır.
2026-cı il yanvarın 1-dən 2027-ci il yanvarın 1-dək 2500 manatadək aylıq gəlirdən 3 faiz, 2027-ci ilin yanvarın 1-dən 2028-ci il yanvarın 1-dək 5 faiz, 2028-ci il yanvarın 1-dən isə 2500 manatadək aylıq gəlirdən 7 faiz vergi tutulacaq.
Əməkhaqqısı 8000 manata qədər olan şəxslərin gəlir vergisindən azad edilməsi yüz minlərlə əlavə əmək müqaviləsinin bağlanmasında mühüm rol oynayıb. Gələn ildən bu yöndə əks proses başlaya bilər. Əməkhaqqısı 8000 manata qədər olan şəxslərin gəlir vergisinə cəlb edilməsi nəticəsində müqaviləsiz işləməyə üstünlük verənlərin, yəni qeyri-rəsmi işçilərin sayı arta bilər. Bu dəyişiklik sahibkarlara da təsir göstərəcək və işçilərin ixtisarı prosesi baş verə bilər”.
Ə.Məsimli bildirib ki, üçüncü blok vergi nəzarəti mexanizminin təkmilləşdirilməsi, kölgə iqtisadiyyatına qarşı mübarizə adlanır:“Bu blokun adı çox aktual olsa da, eləcə də dəyişikliklərdə nəzərdə tutulanlar vacib olsa da, Azərbaycandakı kölgə iqtisadiyyatının miqyası fonunda bunlar çox kiçik elementlərdir. Kölgə iqtisadiyyatını daraltmaq, labüd və mümkün olan hissəsini leqallaşdırmaq üçün daha geniş miqyaslı tədbirlər həyata keçirilməlidir”.
Millət vəkili qeyd edib ki, burada fiziki şəxslərin kirayə haqqı gəlirləri üzrə vergi dərəcəsinin 14 faizdən 10 faizə endirilməsi təklif olunur. Onun sözlərinə görə, kirayə üzrə vergi dərəcəsinin 4 faiz bəndi aşağı salınmaqla tətbiq edilməsi kirayə üzrə qeydiyyatı bir qədər artıra bilər, amma tamamilə yox, yalnız müəyyən qədər: “Bu sistemin normal işləməsi üçün 14 faizlik vergi dərəcəsi yüksək idi, 10 faiz də yüksəkdir. Fiziki şəxslərin kirayə haqqı gəlirləri üzrə 14 faizlik vergi dərəcəsinin tətbiqi işləmirdi. İndiki 14 faizlə yeni təklif olunan 10 faizlik vergi dərəcəsi arasında elə bir fərq olmadığından, 10 faizlik vergi dərəcəsi də geniş miqyasda işləməyəcək. Çünki burada prosedur xərcləri, “Forma 2” almaq üçün xərclər və digər xərclər də var. Ona görə də fiziki şəxslərin kirayə haqqı gəlirləri üzrə 3-5 faizlik vergi dərəcəsi tətbiq olunsa, belə bir variantın işləmə dairəsi xeyli genişlənər. Vergi dərəcəsi 3-5 faizə salınsa, bu, vətəndaşlarda sözügedən sahədə vergi ödəmə vərdişini gücləndirə bilər. Ona görə də bu sahədə vergi dərəcəsinin aşağı salınması vacibdir”.
İqtisadçı vurğulayıb ki, bütün bunlarla yanaşı, sadələşdirilmiş vergi sistemində vergi dərəcələrinin optimallaşdırılmasını, eləcə də vergidən azad olan hissənin 200 min manatdan 400 min manata qaldırılmasını təkcə nəqdsiz hesablaşmalara aid etməklə məhdudlaşdırmaq yox, bütövlükdə tətbiqini vacib hesab edir: “Eyni zamanda həm də bu limiti 400 min manatla məhdudlaşdırmayıb, bu sahədəki məlum sui-istifadə hallarına qarşı etibarlı mexanizm tətbiq etməklə, məbləğin mərhələlərlə yenidən qaldırılması məqsədəuyğun olar”, – o qeyd edib.
Əli Məsimli xatırladıb ki, hazırda Azərbaycanda aylıq gəlirin 200 manata qədəri vergiyə cəlb olunmur: “Bu rəqəm bəlkə də nə vaxtsa müəyyən qədər əhəmiyyətli olub, amma indi çox aşağı bir məbləğdir. Fikrimizcə, bu qayda dəyişdirilməli, mərhələli şəkildə minimum əmək haqqından vergi tutulmaması prinsipi tətbiq edilməlidir. Vergidən azad edilən məbləğ 200 manat yox, hazırda 400 manata bərabər olan minimum əməkhaqqı məbləği olmalıdır. Zənnimizcə, beynəlxalq praktikada çox tətbiq olunan bu qaydanın bizdə də tətbiqi ədalətli olar”.
