“Ukraynaya “həlledici zərbə” daxildən gələ bilər…Kiyev müharibəyə aydın məqəadi olmadan daxil olub”
Ukraynanın Birləşmiş Krallıqdakı səfiri və Silahlı Qüvvələrin sabiq baş komandanı Valeri Zalujnı müharibə və onun siyasi çalarları barədə ən kəskin qiymətləndirmələrdən birini səsləndirib.
General LIGA.net portalı üçün yazdığı geniş analitik məqalədə Ukraynanın indiyədək əsas siyasi məqsədi dəqiq müəyyən etmədən müharibə apardığını vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, bu boşluq təkcə Kiyev üçün yox, bütövlükdə Avropa üçün ciddi strateji nəticələr doğurur.
Zalujnı əsas tezisini Klauzevitsin məşhur nəzəriyyəsinə söykəyir: müharibə siyasətin başqa vasitələrlə davamıdır və siyasi məqsəd dəqiq müəyyənləşdirilmədən rasional strategiya qurmaq mümkün deyil.
Generalın fikrincə, Ukrayna tammiqyaslı müharibəyə bu cür aydın siyasi məqsəd olmadan daxil olub və elə bu şəkildə də davam etdirib. Nəticədə döyüş meydanındakı qəhrəmanlıq uzunmüddətli planlaşdırmadakı boşluqları – xüsusən səfərbərlik, iqtisadi idarəetmə və tərəfdaşlarla münasibətlərdə uyğunsuzluğu kompensasiya edə bilməyib.
O, müharibəni getdikcə “qlobal müharibə xüsusiyyətləri daşıyan” qarşıdurma kimi xarakterizə edir: burada məsələ itkilərin sayında deyil, konfliktin dünya iqtisadiyyatı və təhlükəsizlik sistemi üzərində yaratdığı təsirdədir.
Zalujnıya görə, artıq söhbət yalnız Ukraynanın ərazi bütövlüyündən getmir – Avropanın gələcək təhlükəsizlik arxitekturasının harada formalaşacağı müəyyənləşir: Kiyev və Varşavada, yoxsa Moskvada.
General məqaləsinin mühüm hissəsini Rusiyanın siyasi məqsədlərinə həsr edir və bunu açıq şəkildə belə ifadə edir:“Rusiya üçün bir nömrəli hədəf Ukraynadır – onun dövlətçiliyi, müstəqilliyi və bütün potensialı”.
Onun fikrincə, Moskva Donetsk və ya Luqansk kimi bölgələrə yalnız canlı qüvvə ehtiyatı kimi yanaşır. Əsas məqsəd Ukraynanı müstəqil dövlət kimi sıradan çıxarmaq və onun ərazisini “Avropaya giriş qapısı” kimi istifadə etməkdir. Bu isə o deməkdir ki, Ukraynanı zəif və parçalanmış vəziyyətdə qoyan və ya güclü təhlükəsizlik mexanizmlərindən kənarda saxlayan istənilən razılaşma müharibəni bitirməyəcək – sadəcə daha sonra, bəlkə də daha qərbdə yenidən başlayacaq.
Zalujnı xatırladır ki, Rusiya 2022-ci ilin əvvəlində sürətli “yox etmə” strategiyasından – Kiyevə hücum planının uğursuzluğa düçar olmasından sonra uzunmüddətli tükətmə müharibəsinə keçdi. Bu tip savaşda həlledici zərbələr ərazi qazancları deyil, rəqibin müqavimət gücünün sistemli şəkildə aşındırılmasıdır: infrastrukturun ardıcıl vurulması, ağır döyüşlər, iqtisadi təzyiq və ictimai rəyin sarsıdılmasına yönəlmiş informasiya əməliyyatları.
General xəbərdarlıq edir ki, Ukrayna üçün belə müharibədə “həlledici zərbə” məhz daxili proseslərdən gələ bilər – dövlət hərbi, iqtisadi və siyasi cəbhələri koordinasiya edə bilməsə, siyasi böhrana və hətta daxili toqquşmaya sürüklənə bilər.
Bu yanaşma Avropa üçün də xoşagəlməz nəticələr doğurur. Zalujnı hesab edir ki, Ukraynada “üzüağ” nəticə verəcək ucuz və sürətli sülh ssenarilərinə inanmaq illüziyadır.
O xatırladır ki, Qərbdə bərpa və seçkilərlə bağlı nikbin proqnozlar səsləndiyi dövrdə cəbhə xətti ardıcıl olaraq Dneprə, oradan isə Zaporojye və Xarkova doğru geri çəkilirdi. Rusiyanın siyasi məqsədlərinin yanlış anlaşılması və müharibənin sırf ərazi mübahisəsi kimi dəyərləndirilməsi Moskvanın öz mövqeyini gücləndirməsinə imkan verib.
Onun sözlərinə görə, Rusiya iqtisadiyyatını müharibəyə uyğunlaşdırıb, müdafiə istehsalını genişləndirib, qanunvericiliyi sərtləşdirib, təbliğat maşınını daha aqressiv hala gətirib. Halbuki Aİ ölkələri hələ də mərhələli yardım paketlərini müzakirə edir və sursat, hava hücumundan müdafiə istehsalının genişləndirilməsi ilə bağlı çətinlik çəkirlər. Əgər müharibəartıq sənaye ölçüsündə tükətmə mərhələsinə keçibsə, həlledici faktor Ukrayna və onun tərəfdaşlarının iqtisadi-texnoloji potensialı ilə Rusiya və müttəfiqlərinin imkanları arasındakı rəqabət olacaq.
Zalujnı təhlükəsizlik təminatları barədə də konkret danışır. Onun fikrincə, Ukrayna üçün yalnız üç real uzunmüddətli təminat mövcuddur:
-NATO-ya üzvlük;
-Ukrayna ərazisində nüvə silahlarının yerləşdirilməsi;
-Rusiyanı çəkindirə biləcək böyük xarici hərbi kontingentin daimi dislokasiyası.
General bildirir ki, hazırda bu variantların heç biri reallıqda gündəmdə deyil. Bununla belə, onun fikrincə, “sülh – hətta növbəti müharibə ehtimalı şəraitində belə – siyasi dəyişikliklər, dərin islahatlar, tam bərpa və iqtisadi inkişaf üçün imkan yaradır”.
Bütün bu arqumentlər Avropa üçün acı nəticəyə gətirir: Ukraynaya real təhlükəsizlik təminatları olmadan əldə ediləcək atəşkəs və ya “dondurulmuş” münaqişə yalnız müvəqqəti nəfəs alma imkanı verəcək, lakin qarşıdurmanı həll etməyəcək. Sanksiyalara dözüb yenidən silahlanan və işğal altındakı əraziləri möhkəmləndirən Rusiya bundan sonra Moldova, Qərbi Balkanlar və hətta NATO-nun şərq cinahına təzyiq göstərmək üçün daha əlverişli mövqedə olacaq.
Zalujnı nəticəni belə formalaşdırır: “Qələbə – Rus imperiyasının çökməsidir; məğlubiyyət – Ukraynanın dağılaraq tam işğalıdır. Qalan hər şey sadəcə müharibənin davamıdır”.
Bu sözlər Avropa üçün birbaşa siyasi resept olmasa da, Ukrayna hərbi elitasının münaqişənin mahiyyətini necə gördüyünü dəqiq şəkildə ortaya qoyur. Bu kontekstdə Avropada “müharibədən yorulma” və ya “təhlükəsizlik–rifah” dilemması barədə debatlar münaqişənin strateji mahiyyətindən uzaq görünür.
Generalın analizi Aİ hökumətlərinin seçim imkanlarını ciddi şəkildə məhdudlaşdırır. Əgər Rusiyanın məqsədi Ukrayna dövlətçiliyini məhv etməkdirsə və Moskva uzunmüddətli tükətmə müharibəsinə tam uyğunlaşıbsa, konfliktin “az xərc hesabına idarə olunması” strategiyası nəticə verməyəcək. Avropanın qarşısında iki real seçim qalır: ya Ukraynanın siyasi çökməsinin qarşısını alacaq və Rusiyanın hərbi gücünü məhdudlaşdıracaq səviyyədə dəstək vermək, ya da daha sonra daha geniş və daha bahalı müharibə ehtimalı ilə barışmaq.
Zalujnı müharibəni cəsarət və resurs sınağından daha çox, siyasi aydınlıq testi kimi qiymətləndirir. Onun Kiyevə mesajı aydındır: Ukrayna hərbi, iqtisadi və ictimai səyləri birləşdirən dəqiq siyasi məqsəd müəyyən etməlidir.
Avropaya ünvanlanmış əsas mesaj isə budur: Rusiyanın aqressiyasına qarşı vahid və aydın siyasi məqsəd formalaşdırılmayınca və bu məqsədi təmin edəcək resurslar ayrılmayınca, Moskva Avropanın təhlükəsizlik arxitekturasını faktiki olaraq öz təsir dairəsində formalaşdırmağa davam edəcək./azpolitika.info
