Dünyanı tezliklə qlobal iqtisadi böhran bürüyə bilər. 2027-ci ildə böhranın olacağı barədə məlumatlar Qərb nəşrlərində getdikcə daha intensiv yer alır. Səbəb kimi daha çox qlobal borc, süni intelekt şirkətlərinin şişirdilmiş balans dəyəri göstərilir. Belə ki, bu gün təxminən 60 ölkə həddindən artıq borc yükü zonasındadır. Və bir çox ekspertə görə, budəfəki proseslər ABŞ böhranını xatırladır. O zaman Meksika borcunu ödəməkdən imtina etdiyi üçün böhran baş vermişdi.
Məlumat üçün bildirək ki, qlobal borc rekord səviyyəyə çatıb. Dövlətlərin borcları 2024-cü ildə 102 trilyon ABŞ dolları olub. İnkişaf etməkdə olan ölkələrin dövlət borcu təxminən 31 trilyon ABŞ dolları təşkil edib. Bu dövlətlər bir il ərzində faiz şəklində 921 milyard dollar ödəyərək büdcəni yükləməklə paralel əsas dövlət xidmətlərini təxirə salıblar. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ticarət və İnkişaf üzrə Konfransının (UNCTAD) 2010-cu ildən bəri dərc etdiyi “Borc içində bir dünya” adlı yeni hesabatına görə, inkişaf etməkdə olan ölkələrin dövlət borcu inkişaf etmiş ölkələrə nisbətən iki dəfə sürətlə artıb. Bu gün 3,4 milyard insan faiz ödənişlərinin səhiyyə və ya təhsil xərclərini üstələdiyi dövlətlərdə yaşayır. Bir çox inkişaf etməkdə olan ölkənin borc yükü 60%-ə yaxınlaşıb. İnkişaf etmiş ölkələrdə isə bu göstərici pandemiyadan bəri 200%-i keçib.
2026-cı ildə Azərbaycanı nə gözləyir
2026-cı il üçün dövlət büdcəsinin gəlirlərinin 43 faizi və ya 16,4 milyard manatı neft-qaz sektorunun, 57 faizi və ya 22,2 milyard manatı qeyri-neft sektorunun payına düşür. Gələn il dövlət büdcəsində xam neftin bir barrelinin orta illik satış qiyməti 65 dollar səviyyəsində götürülüb. Yəni 2025-ci ilin dövlət büdcəsində xam neftin bir barreli üçün hesablanan məbləğdən 5 dollar aşağı.
Büdcəyə neft sektorundan daxilolmaların azaldılması qeyri-neft sektorunun inkişafı kimi dəyərləndirilsə də, son 10 ildə ilk dəfə Azərbaycanda dövlət büdcəsinin xərclərində cüzi artım proqnozlaşdırılıb. Belə ki, 2025-ci ilin proqnozu ilə müqayisədə 2026-cı ilin büdcəsinin gəlirləri 253 milyon manat çox olmaqla 38,6 milyard manat, xərcləri 296 milyon manat çox olmaqla 41,7 milyard manat nəzərdə tutulub. Azərbaycanda isə dövlət xərcləri artmayanda iqtisadi artım baş vermir. Bu baxımdan 2026-cı il Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün çətin il kimi dəyərləndirilir.
Məsələnin başqa tərəfi ABŞ-nin neftin qiymətini ucuzlaşdırmaq planının baş tutacağı halda ölkədə devalvasiya riskidir. Ekspertlər hesab edir ki, Mərkəzi Bank valyuta rezervləri sayəsində manatın məzənnəsini bir il qoruyub saxlaya biləcək.
Xatırladaq ki, 2026-cı ildə ölkədə iqtisadi artım 2,9 faiz, orta illik inflyasiya səviyyəsi 4,8 faiz proqnozlaşdırılır. Neft-qaz sektoru üzrə ÜDM-in real ifadədə 2,4 faiz azalacağı, qeyri-neft ÜDM-in 5 faiz artacağı gözlənilir./axar.az
