Türkdilli ölkələr saxta xəbərlərlə mübarizədə birgə yanaşma axtarırlar.
Bu barədə “Euronews” saytında dərc olunan məqalədə bildirilib.
Qeyd olunub ki, qlobal texnoloji platformalar milli qaydalardan effektiv şəkildə yan keçdiyi üçün türkdilli ölkələr saxta xəbərlərə qarşı koordinasiyalı yanaşma imkanlarını araşdırırlar. Belə ki, yalan məlumat və dezinformasiya bu gün həm Şərqə, həm də Qərbə təsir edən qlobal problemdir.
Qırğızıstan Respublikasının Mədəniyyət, İnformasiya və Gənclər Siyasəti Nazirliyinin İnformasiya Siyasəti Departamentinin baş mütəxəssisi Zarina Kalmuratova qeyd edib ki, dövlətlər beynəlxalq rəqəmsal platformalarda məlumatların yayılması miqyasına qarşı həssasdırlar.
“Bir çox platformalar var – YouTube, Instagram – orada vətəndaşlar da yalan məlumatlar yayırlar və dövlət bununla bağlı heç nə edə bilməz”, o Euronews-a müsahibəsində deyib.
“Onun şərhi hökumətlər üçün əsas problemi vurğulayır: Məzmun bir ölkənin yurisdiksiyasından kənara çıxan qlobal platformalar vasitəsilə yayıldıqda milli qanunları necə tətbiq etmək olar. Qırğızıstanda bu məhdudiyyətlər xüsusilə kəskindir”, məqalədə deyilir.
2022-ci ildə saxta xəbərlər haqqında qanunun qəbulundan sonra tənqidçilər sənədin ifadə azadlığını boğmaq üçün istifadə oluna biləcəyi barədə xəbərdarlıq ediblər. Lakin üç il sonra Bakıda mətbuat konfransında çıxış edən Z. Kalmuratova bu narahatlığın əsassız olduğunu bildirib.
“Bəli, bu, bir məhdudiyyət kimi qəbul edildi. Sanki saytları bloklamaq və ya bağlamaq üçün bir vasitədir. Amma reallıqda bu, baş vermədi”, – o vurğulayıb.
Qırğızıstanda mövcud qanuna görə, yalan məlumatdan zərər çəkdiyini düşünən vətəndaşlar aidiyyəti qurumlara müraciət edə bilərlər. Dövlət qurumları resursa 24 saat ərzində materialın silinməsi üçün sorğu göndərirlər. Tələblərə əməl edilməməsi veb-sayt iki aya qədər bloklanır. Kalmuratova bu tədbiri sərt deyil, balanslaşdırılmış adlandırır.
Qlobal platformalara təzyiq
Lakin beynəlxalq platformalara gəldikdə belə mexanizmlər yetərli deyil. Baş mütəxəssisin fikrincə, həll yolu texnoloji korporasiyalara – “Meta”, “Google” və digərlərinə təzyiq göstərməklə Türkdilli ölkələrdə rəsmi ofislər açmaq və daha məsuliyyətli olmaqda ola bilər.
O, Türk Dövlətləri Təşkilatına (TDT) üzv ölkələrin media nümayəndələrini bir araya gətirən konfransda çıxışı zamanı deyib: “Bu dezinformasiyaya qarşı mübarizədə böyük addım olardı”.
Türk Dövlətləri Təşkilatına Türkiyə, Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistan, habelə müşahidəçi ölkələr Macarıstan, Türkmənistan və digər ölkələr daxildir. Təşkilat cənub-şərqi Avropadan Qafqazdan Mərkəzi Asiyaya qədər geniş bir regionu əhatə edir.
Təşkilatdan daha çox
Öz növbəsində Qazaxıstanın mədəniyyət və informasiya nazirinin müavini Kanat İskakov təkcə məhdudlaşdırıcı mexanizmləri deyil, həm də yerli mediaya inamı gücləndirməyi nəzərdə tutan tamamlayıcı yanaşma təklif edib: “Biz auditoriyaya inam yaratmaq üçün rəqəmsal xidmətlər üzrə jurnalist standartlarına ardıcıl yanaşmalar inkişaf etdirməliyik”.
Onun standartların uyğunlaşdırılması və məzmunun birgə istehsalı ilə bağlı təklifi göstərir ki, ölkələr bunları tanıyır: Dezinformasiyaya qarşı mübarizənin uğuru təkcə qanunvericilik aktlarından deyil, həm də onların öz mətbuat orqanlarının keyfiyyətindən, şəffaflığından və etibarlılığından asılıdır.
Səylərin əsas istiqaməti ictimaiyyətin etibar etdiyi milli medianın inkişafına yönəlməlidir. Nəticədə etibarsız mənbələrin təsiri azalcaq.
Regional təcrübə
Bakıda keçirilən görüşlər – Türk Dövlətləri Təşkilatının Media və informasiya üzrə işçi qrupunun 12-ci iclası və nazirlərin VII konfransı müxtəlif siyasi sistemlərə malik ölkələr arasında vahid media siyasətinin işlənib hazırlanmasında TDT üçün daha bir addım oldu.
Təşəbbüs mürəkkəb suallar doğurur: Haqlı tənqid məkanını məhdudlaşdırmadan vətəndaşların saxta xəbərlərdən qorunmasını necə təmin etmək olar; dövlətlər qlobal platformalara necə təsir edə bilər və regional formatın ayrı-ayrı ölkələrin təkbaşına həll edə bilmədiyi şeyləri nizamlaması.
Növbəti TDT media forumu Türkiyədə keçiriləcək. Onun iştirakçıları qlobal miqyasda fəaliyyət göstərən platformalarda standartlara uyğunluğu necə təmin etmək və beynəlxalq rəqəmsal media sistemlərindən artan asılılıq şəraitində ictimai etimadı necə gücləndirmək barədə müzakirələri davam etdirəcəklər.
