İctimai şura kimi kiçik, amma prinsipial bir mexanizmdə belə qanunun tapdanması nəzarətsizliyin və məsuliyyətsizliyin göstəricisidir
Redaksiyamıza Azərbaycan Respublikasının Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi (AQTA) yanında yeni İctimai Şuranın formalaşdırılması ilə bağlı maraqlı məlumatlar daxil olub. Məlumatlarda proses “seçki” kimi təqdim edilsə də, açıqlanan faktlar bu ifadənin hüquqi və məzmun baxımından nə dərəcədə əsaslı olduğu sualını doğurur. Bu yazıda mövcud məlumatları, qanunvericiliyin tələblərini və ortaya çıxan ziddiyyətləri ictimailəşdirməyə çalışacağıq.
İctimai şuraların hüquqi mahiyyəti
Azərbaycan Respublikasının “İctimai iştirakçılıq haqqında” Qanununa görə, İctimai Şura dövlət orqanlarının yanında fəaliyyət göstərən və vətəndaş cəmiyyəti institutlarının nümayəndələrindən formalaşan məşvərətçi orqandır. Qanunda vətəndaş cəmiyyəti institutları kimi qeyri-hökumət təşkilatları, həmkarlar ittifaqları, siyasi partiyalar, müstəqil media və digər müstəqil ictimai birliklər nəzərdə tutulur.
Bu tərifdən açıq şəkildə görünür ki, dövlətə məxsus, büdcədən maliyyələşən və mərkəzi icra hakimiyyətindən asılı olan qurumlar vətəndaş cəmiyyəti institutu sayılmır.
Seçkinin tərkibi: qanunla ziddiyyət
Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi yanında formalaşdırılan 7 nəfərlik İctimai Şuranın tərkibinə baxdıqda, üzvlərdən 3-nün dövlət ali məktəblərini təmsil etdiyi məlum olur. Söhbət Azərbaycan Diplomatiya Akademiyasından (ADA), Dövlət İqtisad Universitetindən və Tibb Universitetindən gedir. Dediklərimizi Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin rəsmi saytında yerləşdirilmiş xəbər və İctimai Şuranın tərkibinə dair çıxarışlarla təqdim edirik (fotoçıxarışlar əlavə olunur).
Bu ali məktəblər dövlət büdcəsindən maliyyələşən, rəhbərliyi icra hakimiyyəti sisteminə daxil olan hüquqi şəxslərdir. Onların nümayəndələrinin “ictimai nəzarətçi” statusu ilə təqdim edilməsi qanunun məzmunu ilə uzlaşmır və İctimai Şuranın əsas ideyasını – müstəqil ictimai nəzarəti – formal xarakterə endirir.
Prosesin özü: seçki, yoxsa siyahı üzrə formalaşma?
Araşdırma zamanı diqqət çəkən daha bir məqam prosesin keçirilmə formasıdır. Yenixeber.org-a ötürülən məlumata görə, cəmi 7 namizəd irəli sürülüb və həmin 7 nəfərin hamısı seçilib. Alternativ namizədlərin, real rəqabətin və açıq müzakirənin olmaması bu prosesi klassik mənada seçki adlandırmağı çətinləşdirir.
Aidiyyəti sahədə uzun illər fəaliyyət göstərən QHT-lərin prosesdən kənarda qalması, namizəd irəli sürmək imkanlarının faktiki olaraq məhdudlaşdırılması İctimai Şuranın vətəndaş cəmiyyətinə açıq platforma deyil, qapalı struktur kimi formalaşdırıldığı təəssüratını yaradır.
İddialar və cavabsız suallar
Mediada və ictimai müzakirələrdə daha ciddi iddialar da səsləndirilir. Bildirilir ki, səsvermədə real QHT nümayəndələri deyil, formal olaraq hər hansı QHT-nin nümayəndəsi kimi kənar şəxslər iştirak edib. Bu iddialar indiyə qədər rəsmi şəkildə təkzib olunmayıb. Əgər deyilənlər doğrudursa, bu, artıq təkcə prosedur pozuntusu yox, proseslərin açıq şəkildə saxtalaşdırılması deməkdir.
Sistemli problem
Qida Təhlükəsizliyi Agentliyində baş verənlər təcrid olunmuş hadisə kimi görünmür. Oxşar hallar daha əvvəl müxtəlif dövlət qurumları yanında yaradılan ictimai şuralarda da müşahidə edilib. Hər dəfə qanun pozuntuları ilə bağlı suallar ortaya çıxsa da, məsuliyyət daşıyan, açıqlama verən və ya nəticə çıxaran olmayıb.
Bu məsələ artıq təkcə bir qurumun problemi deyil. İctimai şura kimi kiçik, amma prinsipial bir mexanizmdə belə qanunun tapdanması nəzarətsizliyin və məsuliyyətsizliyin göstəricisidir. İctimai şuralar dekorativ vitrinə çevrildikcə, “ictimai nəzarət” anlayışı da məzmununu itirir.
Qanuna hörmətin bu cür aşınması təsadüf yox, sistemli problemdir./yenixeber.org
