Azərbaycanda bir işçiyə düşən orta aylıq iş saatnın miqdarı ötən il 149,5 saat təşkil edib.
Rəsmi məlumatlara görə, bu göstərici əvvəlki illə müqayisədə artıb. Belə ki, 2024-cü ildə orta aylıq iş saatı 148,9 saat olub, artım 0,6 saat təşkil edib.
Statistika göstərir ki, ölkədə bəzi sahələrdə iş yükü daha yüksəkdir. Xüsusilə ticarət və nəqliyyat vasitələrinin təmiri sahəsində çalışanlar ən çox işləyən kateqoriyaya daxildir. Bu sahədə orta aylıq iş saatı 156,1 saat olub ki, bu da əvvəlki illə müqayisədə 0,9 saat çoxdur. Ən az iş saatı isə təhsil sahəsində qeydə alınıb. Təhsil işçiləri ay ərzində orta hesabla 141,4 saat çalışıblar. Bu göstərici də əvvəlki illə müqayisədə 0,8 saat artım deməkdir.
2025-ci ildə iqtisadi fəaliyyət növləri üzrə orta aylıq iş saatları belədir:
– Kənd təsərrüfatı, meşə təsərrüfatı və balıqçılıq – 151,5 saat
– Mədənçıxarma sənayesi – 147,3 saat
– Emal sənayesi – 148,4 saat
– Elektrik enerjisi, qaz və buxar istehsalı, bölüşdürülməsi və təchizatı – 153,4 saat
– Su təchizatı, tullantıların təmizlənməsi və emalı – 155,1 saat
– Tikinti – 155,3 saat
– Ticarət, nəqliyyat vasitələrinin təmiri – 156,1 saat
– Nəqliyyat və anbar təsərrüfatı – 144,9 saat
– Turistlərin yerləşdirilməsi və ictimai iaşə – 154,5 saat
– İnformasiya və rabitə – 147,9 saat
– Maliyyə və sığorta fəaliyyəti – 153,4 saat
– Daşınmaz əmlakla əlaqədar əməliyyatlar – 144,3 saat
– Peşə, elmi və texniki fəaliyyət – 143,9 saat
– İnzibati və yardımçı xidmətlərin göstərilməsi – 151,9 saat
– Dövlət idarəetməsi və müdafiə; sosial təminat – 156,6 saat
– Təhsil – 141,4 saat
– Əhaliyə səhiyyə və sosial xidmətlərin göstərilməsi – 143,2 saat
– İstirahət, əyləncə və incəsənət sahəsində fəaliyyət – 151,7 saat
– Digər sahələrdə xidmətlərin göstərilməsi – 142,1 saat.
Rəqəmlərdən göründüyü kimi, dövlət idarəetməsi və müdafiə sahəsində çalışanlar 156,6 saatla ən yüksək göstəriciyə malikdir. Tikinti, su təchizatı və ticarət sahələrində də aylıq iş saatları 155 saatdan yuxarıdır.
Müqayisə üçün qeyd edək ki, Azərbaycanda orta aylıq iş saatı 149,5 saat olduğu halda, Avropanın bir sıra ölkələrində göstəricilər daha aşağıdır.
Məsələn, Almaniyada illik orta faktiki iş saatı təxminən 1340–1360 saat civarındadır. Bu, aylıq hesabla təxminən 112–115 saat deməkdir.
Fransada 35 saatlıq rəsmi iş həftəsi tətbiq olunur. Faktiki illik iş saatı təxminən 1500 saatdır ki, bu da aylıq orta hesabla 125 saat civarındadır.
Niderlandda yarımştat iş rejimi geniş yayılıb. İllik faktiki iş saatı 1400 saatdan bir qədər çoxdur, aylıq orta göstərici isə təxminən 117–120 saat təşkil edir.
İsveçdə illik orta iş saatı 1440–1450 saatdır. Aylıq hesabla bu, 120 saat ətrafında dəyişir.
Şərqi Avropada isə iş saatları nisbətən yüksəkdir. Polşada illik orta iş saatı 1750–1800 saat civarındadır ki, bu da aylıq 145–150 saat deməkdir.
İqtisadçı Xalid Kərimli şərhində bildirib ki, Avropada iş saatlarının Azərbaycandan daha az olmasının əsas səbəblərindən biri iqtisadiyyatın sektor strukturudur: “Bu məsələni qiymətləndirmək üçün Azərbaycanın məşğulluq strukturuna və Avropa ölkələrinin iqtisadi modelinə baxmaq lazımdır. Çünki bəzi sahələr texnoloji tutumlu, digərləri isə əmək, avadanlıq və material tutumludur. Azərbaycanda məşğulluqda tikinti, kənd təsərrüfatı, pərakəndə satış və xidmət sektoru üstünlük təşkil edir. Bu sahələr əsasən fiziki əmək tələb etdiyindən iş saatları daha uzun olur. Avropada isə texnologiya, maliyyə və peşəkar xidmət sahələri daha geniş yer tutur”.
İqtisadçı əlavə edib ki, ikinci mühüm amil əmək məhsuldarlığıdır: “Avropada texnologiyanın inkişaf səviyyəsi və işçi qüvvəsinin səmərəliliyi eyni istehsal həcminə daha az işçi ilə nail olmağa imkan verir. Azərbaycanda isə eyni nəticə üçün daha çox insan əməyindən istifadə olunur. Misal olaraq yanacaqdoldurma məntəqələrini göstərmək olar. Avropada bir çox yanacaqdoldurma məntəqələrində özünəxidmət sistemi tətbiq olunur. İnsan əməyi bahalı olduğu üçün əlavə işçi saxlanılmır. Satış həcmi isə Azərbaycandakı səviyyədən geri qalmır. Bizdə isə demək olar ki, hər məntəqədə işçi var. İşçi qüvvəsi ucuz olduğuna görə onun yerini texnologiya ilə əvəz etmək stimulu zəifdir. Eyni vəziyyət pərakəndə ticarət sektorunda da müşahidə olunur. Avropada özünəxidmət kassalar geniş yayılıb, Azərbaycanda isə bu praktika məhduddur”.
İqtisadçı qeyd edib ki, Avropada distant və yarımştat iş formaları geniş yayılıb, Azərbaycanda isə belə imkanlar məhduddur: “Avropada əmək bazarı daha çox işçinin xeyrinədir. Azərbaycanda isə əksinə, əmək bazarı işçinin xeyrinə olmadığından sahibkar işçini daha uzun müddət işlədə bilir. Sahibkar işə götürdüyü işçiyə deyir ki, “səhərdən axşama qədər çalışmalısan”. İşçinin alternativ imkanları zəifdir və bir işdən çıxıb digərinə keçdikdə də oxşar şərtlərlə qarşılaşır”.
Xalid Kərimli hesab edir ki, iş saatlarında 0,6 saatlıq artım əsasən iqtisadiyyatın strukturu ilə bağlıdır. Onun fikrincə, ötən il əmək bazarında kəskin pisləşmə baş verməyib.
O əlavə edib ki, buna orta aylıq əməkhaqqının artımı da müəyyən təsir göstərə bilər: “Bəzi hallarda sahibkar əlavə işçi götürməkdənsə, mövcud işçini yarım və ya bir saat artıq işlədərək maaşını müəyyən qədər artırmağa üstünlük verir”. /azpolitika.info
