Ötən il ərzində dünyanın iyirmidən çox ölkəsi ictimaiyyətin geniş təbəqələri üçün sosial mediadan istifadəyə qadağaların tətbiqini təklif edib. Tez-tez “uşaq təhlükəsizliyi” pərdəsi altında təklif olunan bu qanunlar kütləvi nəzarət və geniş yayılmış senzura erasının xəbərçisidir və alimlərin “qlobal söz azadlığı resessiyası” adlandırdıqları prosesə töhfə verir.
Bu fikirlər “The Guardian” nəşrinin texnologiya üzrə mütəxəssisi Teylor Lorenzin təhlil məqaləsində yer alıb.
Jurnalistin sözlərinə görə, ötən il Avstraliya 16 yaşından kiçik hər kəsin sosial mediaya girişini qadağan edən ilk ölkə olub. Bu addım dünyanın digər ölkələrini də sürətlə eyni yolu izləməyə cəsarətləndirib. Almaniyanın hakim partiyası sosial media qadağasını dəstəklədiyini elan edib, Fransa Prezidenti Emmanuel Makron 15 yaşından kiçiklər üçün qadağa qoyulmasına çağırıb, Böyük Britaniyada Kir Starmer genişmiqyaslı sosial media qadağalarını qüvvəyə mindirməyə çalışıb. Yunanıstan, Filippin, İndoneziya, Malayziya, Sinqapur və Yaponiya da oxşar onlayn şəxsiyyət təsdiqləmə qanunlarının ardınca gediblər.
T. Lorenz bildirib ki, ABŞ-də onlayn yaş təsdiqləmə qanunları ştatların yarısından çoxunda qəbul edilib və ya nəzərdən keçirilir. Yaxın həftələrdə Nümayəndələr Palatasında bir neçəsi sosial media üçün şəxsiyyətin təsdiqlənməsini tələb edən 19 “uşaq təhlükəsizliyi” qanun layihəsindən ibarət paket irəli sürüləcək. “Meta”, “Google” və “Discord” kimi böyük texnologiya platformaları tənzimləmələrdən qabağa düşmək üçün artıq bu qanunlara əvvəlcədən əməl etməyə başlayıblar.
“Sosial media qadağaları uşaqları qorumaq üçün ağlabatan tədbir kimi görünsə də, onlar nəinki səmərəsizdir, həm uşaqları, həm də böyükləri təhlükəyə atır. Sosial medianın uşaqlarda hər hansı bir genişmiqyaslı psixi sağlamlıq böhranına səbəb olduğuna dair çox az sübut var, tədqiqatlar dəfələrlə bunun əksini göstərib. Texnologiya şirkətlərindən uşaqları müəyyən etmək və bloklamaq tələb olunduqda qaçılmaz olaraq baş verəcək onlayn anonimliyin ləğvi, internet anonimliyinə güvənən jurnalistlərin, fəalların və ifşaçıların hökumət tərəfindən izlənilməsini və senzura edilməsini asanlaşdırır”, – jurnalist vurğulayıb.
O bildirib ki, bəziləri bu qanunların böyük texnologiya şirkətlərinin (“Big Tech”) gücünü məhdudlaşdıracağını iddia etsə də, əslində, yalnız ən böyük şirkətlər yaş təsdiqləmə sistemlərinin geniş xərclərini qarşılamaq imkanına malikdir.
“Sosial media ilə bağlı problemləri həll etmək istəyiriksə, başlanğıc nöqtəsi hərtərəfli məlumat məxfiliyi islahatı və istehlakçıların qorunmasıdır. Qanunvericilər uşaqların həyatını mənalı şəkildə yaxşılaşdıracaq daha geniş sosial və iqtisadi siyasətlər qəbul edə bilərlər”, – T. Lorenz qeyd edib.
Onun sözlərinə görə, təklif olunan yaş təsdiqləmə sistemləri nəzarət texnologiyasının genişləndirilməsi deməkdir. Alqoritmik sistemlər yaşı dəqiq təxmin edə bilmədiyi üçün istifadəçinin yaşını təsdiqləmək həm də biometrik məlumatları dəstəkləmək üçün yüksək dərəcədə həssas dövlət sənədlərinin toplanmasını tələb edir. İnsanlar xətti şəkildə qocalmırlar; xüsusən də yetkinlik dövründə süni intellektin dəqiq yaşınızı təyin etməsinə imkan verəcək heç bir fizioloji transformasiya yoxdur.
“Bu sistem nəinki şirkətlərə uşaqlar haqqında daha dərindən şəxsi məlumat toplamağa imkan verir, həm də böyük kibertəhlükəsizlik riskləri yaradır. Keçən ilin oktyabrında “Discord” yaş təsdiqləmə məqsədilə toplanmış şəxsiyyət məlumatlarının sızması ilə üzləşdi. Bu həftə tədqiqatçılar aşkar ediblər ki, bu proqram təminatı ABŞ hökumətinin nəzarət səyləri ilə əlaqəli investorlara bağlıdır”, – o xatırlatma edib.
Sözügedən təkliflərin ABŞ-də Tramp administrasiyası dövründə söz azadlığı və etirazlara qarşı həyata keçirilən genişmiqyaslı təzyiqlərdən ayrı düşünülə bilməyəcəyini vurğulayan jurnalist qeyd edib ki, “TikTok” qadağası Qəzzada törədilən vəhşiliklərə qarşı tələbə etirazlarının ardınca qəbul edildi, eyni zamanda, Almaniyada hakim partiyanın yaş məhdudiyyəti tələbi polis tərəfindən Almaniya Kansleri Fridrix Mertsi “Facebook”da təhqir edən şəxslərə qarşı araşdırmalara başlanmasından dərhal sonra gündəmə gəldi. Jurnalist sonda çağırış edib: “Azad və açıq interneti qorumaq üçün əlimizdən gələni etməliyik”./yenicag.az
