ABŞ-la İran arasında keçirilən son danışıqların nəticəsi bir sualı ön plana çıxarır: bu prosesdə kim uduzdu?
Bu barədə Avropada yaşayan jurnalist Elbəyi Həsənli qeyd edib.
“İlk baxışda cavab sadə görünə bilər. Razılaşma yoxdur, masa dağılıb, tərəflər geri çəkilib. Klassik diplomatik məntiqlə yanaşsaq, bu, uğursuzluqdur. Lakin geosiyasətdə məğlubiyyət hər zaman razılaşmanın olmaması ilə ölçülmür. Bəzən uduzan tərəf güzəştə gedən, qazanan isə mövqeyini qoruyan olur.
Qərb mediasının yanaşmasına görə, ABŞ istədiyini əldə edə bilmədi. Vaşinqtonun əsas məqsədi İranın nüvə proqramı və regional təsir imkanları üzərində real məhdudiyyətlər qoymaq idi. Lakin Tehran bu istiqamətdə geri addım atmadı. Bu baxımdan, danışıqlar ABŞ üçün nəticəsiz qaldı. Çünki qoyulan strateji hədəflər yerinə yetirilmədi.
Digər tərəfdən, İran da açıq qələbə qazanmış sayılmır. Tehran sanksiyaların aradan qaldırılması, dondurulmuş aktivlərin açılması və iqtisadi nəfəs əldə etmək istəyirdi. Lakin konkret maliyyə və ya siyasi qazanc əldə olunmadı. Bu isə o deməkdir ki, İran da masadan istədiyini almadan qalxdı”, – o bildirib.
Buna baxmayaraq, ekspertin fikrincə, məsələ burada bitmir:
“Əsas sual tərəflərin nə itirdiyi deyil, nəyi qoruduğudur. ABŞ üçün ən böyük risk İranın güclənməsi idi. Bu baş vermədi. İran üçün ən böyük risk isə geri çəkilmək və daxili zəiflik görüntüsü yaratmaq idi. Bu da baş vermədi. Hər iki tərəf öz “qırmızı xətlərini” qorudu. Bu isə o deməkdir ki, hər iki tərəf eyni zamanda həm uduzmadı, həm də qazanmadı.
Əslində bu nəticə daha çox “strateji bərabərlik” vəziyyətinə bənzəyir. Tərəflər rəqibi dəyişdirə bilmədi, amma özləri də dəyişmədi. Bu isə danışıqların real mahiyyətini açır: bu, razılaşma əldə etmək üçün deyil, qarşı tərəfin sərhədlərini ölçmək üçün aparılan proses idi.
Bu kontekstdə ən maraqlı məqam ondan ibarətdir ki, hər iki tərəf bu nəticəni fərqli şəkildə təqdim edir. ABŞ bunu İranın kompromisə getməməsi kimi göstərir. İran isə ABŞ-ın həddindən artıq tələblər irəli sürdüyünü vurğulayır. Hər iki narrativ daxili auditoriyaya yönəlib və siyasi mövqeləri qorumağa xidmət edir.
Nəticədə ortaya belə bir mənzərə çıxır: münaqişə həll olunmadı, sadəcə ertələndi. Müharibə bitmədi, sadəcə formasını dəyişdi. Silahların səsi müvəqqəti susdu, amma siyasi və iqtisadi mübarizə davam edir.
Bu baxımdan, “kim uduzdu?” sualına veriləcək ən doğru cavab bəlkə də budur: heç kim uduzmadı, amma heç kim də qazanmadı. Bu isə gələcək qarşıdurmanın qaçılmaz olaraq davam edəcəyini göstərir”.
