“İran və ABŞ arasında danışıqların ikinci raundu atəşkəs müddəti başa çatandan sonra vəziyyətin nəzarətdən çıxmasının qarşısını almaq üçün bir vasitə kimi nəzərdən keçirilir. Hər iki tərəf artıq nə qədər irəli getməyə hazır olduğunu göstərib. Bu vəziyyət birinci mərhələdə dəyişməyib və ikinci raundda da tezliklə dəyişməyəcək. İndi əsas məsələ prosesin açıq qarşıdurmaya qayıtmasının qarşısını almaqdır”.
Bu sözləri açıqlamasında amerikalı siyasi analitik İrina Tsukerman deyib.
O bildirib ki, atəşkəsin başa çatma müddəti bütün prosesi müəyyənləşdirir:
“Əgər atəşkəsi heç nə əvəz etməsə, hər iki tərəfdə yığılan təzyiq yenidən hərbi fəaliyyətə qayıtmağa səbəb olacaq. Məhz buna görə danışıqlar bu qədər tez bərpa olunur. Ən yaxşı mümkün nəticə – istər rəsmi şəkildə təsdiqlənsin, istərsə də sadəcə qarşılıqlı anlaşma formasında olsun – atəşkəsin uzadılmasıdır. Bu isə vaxt qazandırır. Hazırda hər iki tərəfin mübadilə etməyə hazır olduğu yeganə “valyuta” vaxtdır”.
“Vaşinqton hələ də İranın nüvə proqramının gələcək istiqamətini daimi şəkildə məhdudlaşdıracaq və onun daha geniş regional mövqeyini cilovlayacaq tələblərində israr edir. Tehran isə iqtisadi təzyiqi azaldacaq və ona uzunmüddətli təhlükəsizlik zəmanəti verəcək güzəştlər tələb etməkdədir. Bu mövqelər hər iki tərəfin öz gələcəyini necə müəyyənləşdirməsi ilə bağlıdır. Müzakirələr mərhələli şəkildə də formalaşa bilər. Bu cür danışıqlarda tərəflərdən heç biri əsas prinsiplər üzrə güzəştə getməyə hazır olmadıqda irəliləyiş üçün çox vaxt yeganə yol məhz mərhələlilik olur. Birbaşa riski azaltmağa yönələn, çoxhədəfli və konkret anlaşmalar üçün də müəyyən imkan var”, – deyə analitik vurğulayıb.
Şərhçinin sözlərinə görə, dəniz fəaliyyəti hər iki tərəfin səhv hesablamalardan qaçmaqda birbaşa maraqlı olduğu sahələr sırasındadır:
“Danışıqlar hər iki tərəfə eskalasiyadan yayınaraq təzyiqi qoruyub saxlamaq imkanı verir. İkinci mərhələyə doğru irəliləmək, təzyiqin təkbaşına heç bir tərəf üçün həlledici nəticə vermədiyinin qəbul olunmasını əks etdirir. Vaşinqton zamanla İranın mövqeyini zəiflətmək üçün nəzərdə tutulan şəkildə iqtisadi və hərbi təzyiqi artırıb. Tehran isə xüsusən də qlobal ticarət üçün əhəmiyyətli olan dəniz yolları ətrafındakı əsas sahələri pozmaq qabiliyyətini qoruyaraq, bu təzyiqi dəf etmək qabiliyyətini nümayiş etdirib. Heç bir tərəf risk etmədən geri çəkilmək mövqeyi nümayiş etdirmir.
Danışıqların dayanması vəziyyəti sabit saxlamır. Əksinə, bu, hər iki tərəfi daha geniş nəticələrə səbəb ola biləcək addımlara sövq edə bilər. Bu danışıqların mühiti əvvəlki diplomatik cəhdlərdən fərqlənir. Etimadın tədricən qurulması üçün uzun vaxt yoxdur. Müzakirələr aktiv təzyiq fonunda aparılır; iqtisadi tədbirlər və hərbi yerləşmələr hər bir qarşılıqlı addımın tonunu müəyyənləşdirir. Bu isə prosesi daha da sıxlaşdırır və tərəfləri uzunmüddətli planlardan çox dərhal nəticə verə biləcək addımlar üzərində düşünməyə məcbur edir. Məkanın, vasitəçilərin və kommunikasiya kanallarının dəyişməz qalması qeyri-müəyyənliyi qismən azaldır. Danışıqların məzmununun onsuz da mürəkkəb olduğu nəzərə alınsa, bu amil xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu prosesi davam etdirən əsas faktor etimad deyil, hesablamadır. Hər tərəf elə bir hədd müəyyən etməyə çalışır ki, bunu keçmək qarşı tərəfin cavabını sərtləşdirib vəziyyəti daha da pisləşdirməsin. Belə vəziyyət davam etdikcə əsas məsələlərdə ciddi irəliləyiş olmasa da, prosesin öz axarında getməsinə imkan verir”./oxu.az
