Soyuducu, paltaryuyan, televizor və ya qabyuyan maşın alarkən satıcının ən çox vurğuladığı üstünlüklərdən biri zəmanətdir. “Narahat olmayın, iki il zəmanəti var” ifadəsi alıcıya əlavə güvən verir. Lakin cihaz xarab olanda vəziyyət dəyişə bilir. Mağaza müştərini servis mərkəzinə yönləndirir, servis təmir təklif edir, alıcı isə yeni aldığı məhsulun dəyişdirilməsini istəyir.
Əməkdaşımızın bu mövzu ilə bağlı araşdırmasını təqdim edirik:
Belə hallarda əsas sual yaranır: Zəmanəti olan məişət texnikası niyə dərhal yenisi ilə əvəz edilmir və istehlakçı əslində hansı hüquqlara malikdir?
Yeni alınan texnika niyə təmirə göndərilir?
Təsəvvür edin, Bakı sakini kreditlə 1200 manata paltaryuyan maşın alır. Cihaz bir neçə həftə sonra işləməməyə başlayır. Alıcı mağazaya müraciət edir, lakin ona məhsulun əvvəlcə servis tərəfindən yoxlanılmalı olduğu bildirilir.
Bu, mümkün istehlakçı mübahisəsinin nümunəsidir. Belə hallarda nasazlığın istehsal qüsurundan, düzgün quraşdırılmamadan, yoxsa istifadə qaydalarının pozulmasından qaynaqlandığını müəyyənləşdirmək vacibdir.
Ancaq texniki yoxlama ilə istehlakçının qanuni hüquqları eyni anlayış deyil. Servisin təmir təklif etməsi hər vəziyyətdə alıcının məhsulun dəyişdirilməsini tələb etmək hüququnu aradan qaldırmır.
Qanun alıcıya hansı hüquqları verir?
Azərbaycanın “İstehlakçıların hüquqlarının müdafiəsi haqqında” Qanununa əsasən, zəmanət müddətində malda qüsur aşkar edildikdə, qanunda nəzərdə tutulan şərtlərlə istehlakçı bir neçə tələb irəli sürə bilər.
Bunlara qüsurlu məhsulun lazımi keyfiyyətli eyni modellə dəyişdirilməsi, başqa modellə əvəz olunaraq qiymətin yenidən hesablanması, qüsurun əvəzsiz aradan qaldırılması, qiymətin azaldılması və müqavilənin ləğvi ilə ödənilmiş məbləğin qaytarılması daxildir.
Deməli, zəmanət yalnız pulsuz təmir demək deyil. Lakin hər nasazlıq avtomatik olaraq yeni cihaz almaq hüququ yaratmır. Qüsurun səbəbi, məhsulun xüsusiyyətləri və qanuni istisnalar nəzərə alınmalıdır.
“Servis nə desə, odur” yanaşması doğrudurmu?
Mübahisələrin əsas məqamlarından biri texniki ekspertizadır. Satıcı nasazlığın alıcının səhvindən yarandığını iddia edə bilər. Məsələn, elektrik gərginliyinin dəyişməsi, mexaniki zədə və ya cihazın düzgün quraşdırılmaması səbəb göstərilə bilər. Amma bu iddialar sadəcə şifahi izahla yekunlaşmamalıdır. Qanunvericiliyə əsasən, zəmanət müddətində malın keyfiyyətinin itirilməsinin səbəblərini müəyyənləşdirmək zərurəti yarandıqda satıcı istehlakçının yazılı müraciətindən sonra üç gün ərzində malı ekspertizaya göndərməlidir. Ekspertiza satıcının hesabına aparılır. İstehlakçı ekspertizanın nəticəsi ilə razılaşmadıqda onu mübahisələndirə bilər.
14 gün keçir, cihaz hələ də servisdədir
Qanunvericilikdə məhsulun dəyişdirilməsi və təmiri ilə bağlı konkret müddətlər müəyyənləşdirilib. Qüsurlu məhsulun dəyişdirilməsi tələb olunduqda, uyğun məhsul varsa, tələb dərhal yerinə yetirilməlidir. Keyfiyyətin yoxlanılması zəruridirsə, bunun üçün 14 gün nəzərdə tutulur. Məhsul anbarda yoxdursa, dəyişdirmə tələbinin yerinə yetirilməsi üçün iki aylıq müddət müəyyən edilib. Təmir tələb edildikdə isə qüsur 14 gün ərzində və ya tərəflərin razılaşdırdığı başqa müddətdə aradan qaldırılmalıdır. Diqqətçəkən başqa məqam da var: məişət texnikasının təmiri və ya dəyişdirilməsi müddətində istehlakçı satıcıdan əvəzsiz olaraq oxşar məhsulun verilməsini tələb edə bilər. Məsələn, soyuducusu təmirə göndərilən ailənin həftələrlə soyuducusuz qalması qanunvericilikdə nəzərdə tutulan yeganə çıxış yolu deyil. Müəyyən edilmiş müddətlərin pozulmasına görə satıcının üzərinə məhsulun satış qiymətinin gündəlik bir faizi həcmində dəbbə pulu ödəmək öhdəliyi də düşə bilər.
Kreditlə alınan məhsul xarab çıxarsa, nə baş verir?
Azərbaycanda məişət texnikasının hissə-hissə ödənişlə alınması geniş yayılmış satış üsullarındandır. Belə alışlarda əlavə problem yarana bilər: cihaz işləməsə də, alıcının ödəniş qrafiki davam edir. Burada məhsulun satışı ilə kredit müqaviləsini fərqləndirmək lazımdır. Qüsurlu məhsula görə pulun qaytarılması tələbinin yaranması bank qarşısındakı borcun avtomatik dayandırılması demək deyil. Alıcı həm satıcıya, həm də kredit təşkilatına yazılı müraciət etməli, müqavilələrin ləğvi və hesablaşma qaydalarını dəqiqləşdirməlidir. Ödənişləri birtərəfli dayandırmaq əlavə borc və gecikmə problemi yarada bilər.
Zəmanət müddəti təmirdə də azalırmı?
Bir çox alıcının bilmədiyi mühüm hüquq da məhz bununla bağlıdır. Qanuna görə, zəmanətli təmir aparılarkən məhsulun zəmanət müddəti onun təmirdə olduğu müddət qədər uzadılır. Məhsul yenisi ilə dəyişdirildikdə isə zəmanət müddəti yenidən hesablanır. Yəni ikiillik zəmanəti olan cihazın bir ay servisdə qalması həmin bir ayın alıcının hesabına itirilməsi demək deyil.
Aldadıldığını düşünən alıcı nə etməlidir?
İlk növbədə alış qəbzi, zəmanət sənədi, servis aktı və satıcı ilə yazışmalar saxlanılmalıdır. Alıcı tələbinin nədən ibarət olduğunu yazılı şəkildə bildirməlidir: təmir, dəyişdirmə, qiymətin azaldılması, yaxud müqavilənin ləğvi. Satıcı müraciəti təmin etmədikdə Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Agentliyinə şikayət etmək, zərurət olduqda isə məhkəməyə müraciət etmək mümkündür. Ən vacib məsələ budur: satıcının “bizdə qayda belədir” deməsi qanunun müəyyən etdiyi hüquqları ləğv etmir. Zəmanət kağızı sadəcə məhsulun qutusuna qoyulan sənəd deyil. O, satıcı ilə alıcı arasındakı hüquqi münasibətin mühüm hissəsidir. Məişət texnikası alan hər kəs bilməlidir ki, məhsulun qüsurlu çıxması onun aylarla servis qapısında gözləməli olduğu anlamına gəlmir. Qanun müəyyən hallarda təmir, dəyişdirmə, pulun qaytarılması və zərərin ödənilməsi imkanlarını nəzərdə tutur. Əsas məsələ istehlakçının bu hüquqları bilməsi və onlardan vaxtında istifadə etməsidir./lent.az
