Plastik qablaşdırmalardan ərzaq məhsullarının saxlanılması, daşınması və satışında geniş istifadə olunur. Bununla belə, plastik materialların tərkibindəki bəzi kimyəvi maddələrin müəyyən şəraitdə qidaya keçməsi istehlakçı sağlamlığı ilə bağlı narahatlıqlar yaradır. Xüsusilə isti yeməklərin plastik qablarda saxlanılması, birdəfəlik qabların təkrar istifadəsi və keyfiyyətsiz qablaşdırmaların tətbiqi məsələnin aktuallığını artırır.
Plastik qablaşdırmalar qida məhsullarının təhlükəsizliyinə hansı səviyyədə təsir göstərir? İstehlakçılar sağlamlıq risklərini azaltmaq üçün hansı qablaşdırma növlərinə üstünlük verməlidirlər?
Mövzu ilə bağlı açıqlamasında ekoloq Aynurə Miriyeva bildirib ki, marketlərdən aldığımız ərzaq məhsullarının əksəriyyəti plastik qablaşdırmalarda təqdim olunur. Su butulkaları, süd məhsullarının qabları, hazır yeməklər üçün konteynerlər, ərzaq paketləri və müxtəlif birdəfəlik qablar gündəlik həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilib.
Onun sözlərinə görə, rahatlığı və əlçatanlığı ilə seçilən bu məhsullar qidaların saxlanılması və daşınmasını asanlaşdırsa da, onların insan sağlamlığına mümkün təsirləri ilə bağlı narahatlıqlar da artır: “Əsas narahatlıq plastik materialların tərkibindəki bəzi kimyəvi maddələrin müəyyən şəraitdə qidaya keçə bilməsidir. Xüsusilə isti yeməklərin plastik qablara qoyulması, qidaların uzun müddət həmin qablarda saxlanılması və birdəfəlik qabların təkrar istifadəsi diqqət tələb edən məsələlərdir. Plastik qablaşdırmalarla qida məhsulları arasında baş verən kimyəvi miqrasiya prosesi müəyyən şəraitdə qabın tərkibindəki maddələrin qidaya keçməsi ilə nəticələnə bilər. Bu proses qablaşdırmanın materialından, qidanın növündən, temperaturdan və təmas müddətindən asılıdır”.
Ekoloq qeyd edib ki, xüsusilə yüksək temperatur miqrasiya ehtimalını artıran əsas amillərdəndir. Yağlı və turşulu qidalarla təmas da bəzi kimyəvi maddələrin keçməsinə şərait yarada bilər. Bu səbəbdən isti yeməklərin təyinatı məlum olmayan plastik qablara yerləşdirilməsi və həmin qablarda qızdırılması arzuolunmaz hesab edilir: “Bununla belə, plastik qabda satılan hər bir ərzaq məhsulunun təhlükəli olduğunu düşünmək düzgün deyil. Qida ilə təmas üçün istehsal edilmiş, müvafiq təhlükəsizlik tələblərinə cavab verən və təyinatına uyğun istifadə olunan plastik qablaşdırmaların istifadəsi mümkündür. Əsas məsələ qablaşdırmanın keyfiyyəti və istifadə qaydalarına əməl olunmasıdır. Gündəlik həyatda tez-tez rast gəlinən hallardan biri restoran və kafelərdən alınan isti yeməklərin plastik konteynerlərə yerləşdirilməsidir. Bir çox insan həmin qabları evə gətirdikdən sonra yeməyi soyuducuya qoyur, bəzən isə elə həmin qabda mikrodalğalı sobada qızdırır. Lakin bütün plastik qablar yüksək temperatura davamlı deyil. Soyuq məhsulların saxlanılması üçün nəzərdə tutulan qabların qızdırılması zamanı materialdan qidaya kimyəvi maddələrin keçməsi mümkündür. Bu baxımdan isti yeməklərin şüşə və uyğun keramika qablara yerləşdirilməsi daha məqsədəuyğundur. Mikrodalğalı sobada isə yalnız bu məqsəd üçün istehsal edilmiş və istifadəsinə icazə verilən qablardan istifadə edilməlidir.
Digər geniş yayılmış vərdiş birdəfəlik plastik qabların dəfələrlə istifadə edilməsidir. Xüsusilə su və digər içkilərin plastik butulkalarda uzun müddət saxlanılması, hazır yemək qablarının yuyularaq yenidən istifadə olunması diqqət çəkir”.
A.Miriyeva əlavə edib ki, birdəfəlik qablar əsasən konkret istifadə məqsədi üçün hazırlanır. Onların təkrar yuyulması, qızdırılması və fərqli qidalarla uzunmüddətli təması istehsalçının nəzərdə tutduğu istifadə şərtlərinə uyğun olmaya bilər. Bundan başqa, təkrar istifadə zamanı qabın səthində yaranan cızıqlar və çatlar gigiyenik problemlərə də səbəb ola bilər: “Azərbaycanda da plastik qablaşdırmalardan istifadə gündəlik istehlak mədəniyyətinin geniş yayılmış elementlərindən biridir. Supermarketlərdə satılan ərzaq məhsullarından tutmuş bazarlarda təqdim olunan meyvə-tərəvəzlərə, restoran və kafelərdən sifariş edilən hazır yeməklərə qədər müxtəlif sahələrdə plastik materiallara rast gəlinir. Xüsusilə son illərdə yeməklərin çatdırılması xidmətlərinin genişlənməsi birdəfəlik plastik konteynerlərdən istifadənin artmasına səbəb olan amillərdəndir. Paytaxt Bakıda və digər şəhərlərdə istehlakçılar tez-tez isti yeməkləri plastik qablarda qəbul edir, bəzi hallarda həmin qabları ev şəraitində yenidən istifadə edirlər. Eyni zamanda, bazarlarda və ticarət obyektlərində ərzaq məhsullarının plastik paketlərə yerləşdirilməsi də geniş yayılmış praktikadır. Belə şəraitdə qablaşdırmanın keyfiyyəti, qida ilə təmasa uyğunluğu və düzgün istifadə qaydaları xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Məsələnin diqqətçəkən tərəflərindən biri də istehlakçıların qablaşdırma materiallarının xüsusiyyətləri barədə kifayət qədər məlumatlı olmamasıdır. Bir çox insan plastik qabın üzərindəki işarələrin nə ifadə etdiyini, hansı temperaturda istifadə edilə biləcəyini və təkrar istifadəyə yararlı olub-olmadığını bilmir. Nəticədə gündəlik həyatda adi hesab edilən bəzi vərdişlər potensial sağlamlıq risklərinə şərait yarada bilər”.
Ekoloq vurğulayıb ki, bu baxımdan Azərbaycanda istehlakçıların maarifləndirilməsi, qida məhsullarının qablaşdırılması ilə bağlı məlumatların əlçatan olması və satış məntəqələrində təhlükəsiz materiallardan istifadəyə diqqətin artırılması mühüm əhəmiyyət daşıyır: “Çünki qida təhlükəsizliyi yalnız məhsulun istehsalı ilə məhdudlaşmır, onun istehlakçıya çatdırılmasına qədər keçdiyi bütün mərhələləri əhatə edir. Sağlamlıq risklərini azaltmaq üçün istehlakçılar qida məhsullarının saxlanılması zamanı alternativ materiallardan da istifadə edə bilərlər. Şüşə qablar bu baxımdan əlverişli seçimlərdəndir. Onlar qidanın dadına və qoxusuna təsir göstərmir, düzgün istifadə edildikdə uzun müddət yararlı qalır.
Paslanmayan polad qablar yeməklərin daşınması və saxlanılması üçün praktik alternativdir. Keramika və çini qablar da qida ilə təmas üçün uyğun olduqda istifadə edilə bilər. Bununla belə, bütün alternativ materialların avtomatik olaraq təhlükəsiz olduğunu düşünmək olmaz. Məsələn, keramika qabların örtüyünün keyfiyyəti və metal qabların material tərkibi də əhəmiyyətlidir.
Plastik qablardan isə tamamilə imtina etmək vacib deyil. Əsas məsələ onların qida ilə təmas üçün nəzərdə tutulması, keyfiyyətli olması və təyinatına uyğun istifadə edilməsidir. İstehlakçılar qablaşdırmanın üzərindəki işarələri, istehsalçı məlumatlarını və istifadə təlimatlarını diqqətlə oxumalıdırlar”.
A.Miriyeva məişətdə bir neçə sadə qaydaya əməl etməklə mümkün riskləri azaltmağın mümkün olduğunu deyib: “İsti yeməkləri təyinatı məlum olmayan plastik qablara yerləşdirməmək, birdəfəlik qabları təkrar istifadə etməmək, çatlamış və cızılmış plastik qabları dəyişdirmək, qablaşdırmaları birbaşa istilik mənbələrinin yanında saxlamamaq vacibdir. Plastik qablaşdırmalar müasir həyatın ayrılmaz hissəsidir. Onlar ərzaq məhsullarının qorunmasına, daşınmasına və satışına mühüm töhfə verir. Lakin gündəlik rahatlıq naminə istifadə qaydalarını nəzərə almamaq arzuolunmaz nəticələrə səbəb ola bilər. Məsələnin digər tərəfi isə istehlakçıların məlumatlılığıdır. İnsanlar aldıqları məhsulun yalnız keyfiyyətinə deyil, onun hansı materialda qablaşdırıldığına və necə saxlanıldığına da diqqət yetirməlidirlər.
Sağlamlığımızı qorumaq üçün plastikdən tamamilə imtina etmək şərt deyil. Bəzən düzgün qab seçmək, isti yeməyi uyğun olmayan plastik qabda saxlamamaq və birdəfəlik məhsulları təkrar istifadə etməmək kifayət qədər əhəmiyyətli addımlardır. Unutmayaq ki, sağlam qidalanma yalnız süfrəmizə qoyduğumuz məhsullardan deyil, həmin məhsulların saxlanıldığı şəraitdən də başlayır”./azpolitika.info
