Süni intellekt texnologiyalarının sürətlə inkişafı ilə bu sistemləri dəstəkləyən böyük məlumat mərkəzlərinə olan tələbat da sürətlə artır. Yer üzündə isə bu cür mərkəzlərin qurulması üçün torpaq tapmaq, enerji təminatı və soyutma xərcləri getdikcə bahalaşır. Bu səbəbdən “SpaceX” şirkətinin rəhbəri İlon Mask ötən il diqqət çəkən bir proqnoz irəli sürmüşdü. O bildirmişdi ki, yaxın beş il ərzində kosmosda qurulacaq məlumat mərkəzləri ən ucuz seçimə çevrilə bilər.
Lakin texnologiya sektorunun digər mühüm simalarından biri – “Nvidia” şirkətinin baş direktoru Censen Huan bu fikrə daha ehtiyatlı yanaşır. Onun sözlərinə görə, kosmosda məlumat mərkəzi qurmaq ideyası nəzəri baxımdan maraqlı olsa da, hazırkı iqtisadi və fiziki reallıqlarla tam uyğun gəlmir.
Kosmosda soyutma problemi
Kosmosda məlumat mərkəzi qurmağın qarşısındakı əsas maneə düşündüyü kimi dondurucu soyuq deyil. Əsas problem yaranan istiliyin necə uzaqlaşdırılması ilə bağlıdır.
Yer üzündə serverlər qızdıqda ventilyatorlar və ya maye soyutma sistemləri vasitəsilə istilik havaya ötürülür. Lakin kosmosda hava olmadığı üçün bu üsullar işlək deyil. Kosmos tam vakuum mühiti olduğundan istiliyi daşıyacaq hava qatının olmaması ənənəvi soyutma metodlarını yararsız edir.
Bu səbəbdən kosmosda yerləşdiriləcək kompüter sistemlərinin artıq istiliyi uzaqlaşdırmaq üçün böyük termal radiatorlara ehtiyacı olacaq. NASA-nın kosmik aparatlarında istifadə olunan bu sistemlər işlək olsa da, onları nəhəng məlumat mərkəzinə uyğunlaşdırmaq raketlə orbitə göndəriləcək kütləni və nəticədə ümumi xərcləri ciddi şəkildə artırır.
Enerji bolluğu, lakin yeni məhdudiyyət
Kosmosda buludların və ya gecə-gündüz dövrlərinin olmaması günəş enerjisindən fasiləsiz istifadə imkanını yaradır. Bu isə ilk baxışda böyük üstünlük kimi görünür.
Lakin Censen Huan bildirir ki, əsas məsələ enerji deyil. Süni intellekt sistemləri nə qədər çox enerji istifadə edirsə, bir o qədər çox istilik yaradır. Enerji mənbəyi məhdudiyyətsiz olsa belə, yaranan istiliyi radiasiya yolu ilə kənara ötürmək imkanları məhdud qalır.
Bu səbəbdən kosmosdakı məlumat mərkəzləri üçün əsas müəyyənedici faktor elektrik deyil, istilik idarəetməsidir.
İqtisadi reallıqlar və fizika qanunları
Layihənin qarşısında duran digər mühüm problem isə maliyyə tərəfi ilə bağlıdır. “SpaceX” təkrar istifadə olunan raketlər vasitəsilə kosmik uçuşların xərclərini azaltmağa çalışsa da, son dövrdə buraxılış qiymətlərinin artması planlaşdırmanı çətinləşdirir.
Şirkətlər üçün yer üzündə vergi güzəştləri ilə torpaq əldə edib məlumat mərkəzi qurmaq daha məntiqli görünür. Bunun əvəzinə milyonlarla dollar xərcləyərək tonlarla avadanlığı orbitə göndərmək hazırkı iqtisadi şərtlərdə çox riskli hesab olunur.
Bundan əlavə, kosmosda yerləşən bir mərkəzdə sadə bir detal sıradan çıxarsa, onu dəyişmək yer üzündə olduğu qədər sürətli və asan olmayacaq.
Gələcək üçün açıq qalan ideya
Bütün çətinliklərə baxmayaraq həm ABŞ şirkətləri, həm də Çin tərəfindən dəstəklənən layihələr orbitdə məlumat mərkəzləri qurmaq üzərində işləməyə davam edir.
Censen Huan bu ideyanın mümkün olmadığını demir. O sadəcə vurğulayır ki, yer üzündə işləyən qaydalar kosmosda eyni şəkildə keçərli deyil və bu keçid İlon Maskın düşündüyündən daha çətin ola bilər.
