“Azərbaycanda istehlak kreditlərinin həcmi 10 milyard manatı keçib. Bu rəqəm diqqət çəkir. Çünki kredit artıq bir çox ailə üçün yalnız böyük alış-veriş zamanı istifadə olunan maliyyə aləti deyil, gündəlik xərclərin qarşılanması vasitələrindən birinə çevrilir”.
Bunu açıqlamasında biznes məsləhətçi Çinarə Ağayeva deyib.
Ekspert qeyd edib ki, Azərbaycan Mərkəzi Bankının məlumatına görə, 2026-cı ilin iyul ayının sonunda bankların istehlak kreditləri portfeli 10 milyard 36,8 milyon manat təşkil edib:
”Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 1 milyard manatdan çox artım deməkdir. İllik artım təxminən 11,5 faiz olub. Bəs insanlar niyə daha çox kredit götürür? Səbəblərdən biri əhalinin alış imkanlarının genişlənməsidir. Məişət texnikası, avtomobil, təmir, elektronika və digər məhsulların alınmasında kredit və taksit imkanlarından istifadə geniş yayılıb. Digər tərəfdən, qiymət artımı da insanların maliyyə davranışına təsir göstərir”.
Çinarə Ağayeva vurğulayıb ki, 2026-cı ilin yanvar-iyul aylarında Azərbaycanda istehlak qiymətləri 5,7 faiz artıb. Eyni dövrdə əhalinin nominal gəlirləri təxminən 7 faiz yüksəlib:
”Yəni gəlirlər artır, amma paralel olaraq xərclər də yüksəlir. Bəzi hallarda insan almaq istədiyi məhsul və ya xidməti əldə etmək üçün gələcək gəlirinin bir hissəsini bu gün istifadə etməyə üstünlük verir. İstehlak krediti də məhz burada işə düşür”.
Ekspert onu da qeyd edib ki, kredit götürən şəxs məhsulu bu gün alır:
”Bu isə mağazanın satışını, şirkətin dövriyyəsini və xidmət sektorunun gəlirlərini artırır. Məsələn, bir ailə kredit hesabına soyuducu alır. Bu zaman bank kredit verir, mağaza satış həyata keçirir, istehsalçı üçün əlavə tələb yaranır. Deməli, istehlak kreditlərinin artması biznes üçün müəyyən imkanlar yaradır. Lakin məsələnin digər tərəfi də var, borc artdıqca risk də artır. Kredit bu gün müəyyən problemi həll edir, amma sabah geri qaytarılmalıdır”.
Çinarə Ağayevanın sözlərinə görə, əgər insanın gəliri artır və o, kredit ödənişlərini rahatlıqla həyata keçirə bilirsə, burada ciddi problem yaranmır:
”Amma kredit ödənişləri ailə gəlirlərinin böyük hissəsini əhatə etməyə başlayırsa, vəziyyət dəyişir. Bu halda ailə digər xərclərini azaltmağa məcbur ola bilər. Nəticədə gələcəkdə mağazalara, restoranlara, xidmət sahələrinə və digər bizneslərə olan tələbat zəifləyə bilər. Ona görə də əsas məsələ istehlak kreditlərinin 10 milyard manata çatması deyil. Əsas sual budur – əhalinin artan borclanması nə dərəcədə dayanıqlıdır və insanlar bu kreditləri gələcəkdə rahatlıqla ödəyə biləcəklərmi? Bu sual hər kəsi düşündürür”.
Ekspert onu da qeyd edib ki, istehlak kreditlərinin artması xüsusilə pərakəndə ticarət və xidmət sektorunda çalışan sahibkarlar üçün əlavə imkanlar yaradır:
”Kreditlə alış imkanları genişləndikcə müştərinin məhsul və xidmətlərə çıxışı da artır. Amma sahibkar bir məqama diqqət etməlidir, kredit hesabına yaranan satış həmişə davamlı satış demək deyil. Bu gün müştəri kredit götürərək məhsul ala bilər. Sabah isə həmin kreditin aylıq ödənişi səbəbindən başqa alışını təxirə sala bilər. Buna görə sahibkar yalnız bugünkü satış həcminə deyil, müştərinin gələcəkdəki alıcılıq qabiliyyətinə də diqqət etməlidir”.
Çinarə Ağayeva qeyd edib ki, əgər əhalinin gəlirləri artmaqda davam edərsə və kredit ödənişləri idarəolunan səviyyədə qalarsa, istehlak kreditlərinin artması iqtisadi aktivliyi dəstəkləyə bilər:
”Amma borclanma gəlirlərin artımından daha sürətli yüksələrsə, risklər də artır. Bu halda ailə büdcəsinin daha böyük hissəsi kredit ödənişlərinə yönələ və nəticədə digər istehlak xərcləri azala bilər. Hazırkı rəqəmlər isə ən azı onu göstərir ki, Azərbaycanda insanlar daha çox kredit götürür və bu kreditlər bazarda əlavə tələb formalaşdırır. Bu, biznes üçün imkan deməkdir. Lakin həm bank, həm sahibkar, həm də istehlakçı üçün əsas məsələ kreditin həcmi deyil, borcun nə qədər sağlam və idarəolunan şəkildə formalaşmasıdır. Çünki kredit satış yarada bilər. Ancaq davamlı gəliri yalnız sağlam iqtisadi aktivlik yaradır./Qaynarinfo.az
