Ermənistanın Azərbaycana qarşı uzun illər davam edən hərbi təcavüzü, işğal siyasəti və müharibə dövründə mülki əhaliyə qarşı törədilən ağır əməllər bu gün də regionun siyasi gündəliyində mühüm yer tutur. Birinci Qarabağ Müharibəsi və sonrakı hərbi qarşıdurmalar zamanı baş verən hadisələr, dinc sakinlərin qətlə yetirilməsi, yaşayış məntəqələrinin atəşə tutulması və mülki infrastrukturun dağıdılması məsuliyyət məsələsini yenidən gündəmə gətirir. Azərbaycan cəmiyyəti üçün əsas suallardan biri həmin hadisələrə görə siyasi və hərbi məsuliyyət daşıyan şəxslərin nə zaman və hansı hüquqi mexanizmlərlə cavab verəcəyidir. Diqqətçəkən məqamlardan biri Ermənistanın əvvəlki siyasi rəhbərliyinin, ölkənin üç keçmiş prezidenti Levon Ter-Petrosyan, Robert Köçəryan və Serj Sərkisyanın, eləcə də onların hakimiyyətdə olduğu dövrlərdə qərarların qəbulunda iştirak etmiş şəxslərin məsuliyyəti ilə bağlı müzakirələrdir.
Müharibə dövründə verilmiş qərarlar, hərbi əməliyyatların aparılması və mülki əhalinin təhlükəsizliyinə münasibət bu şəxslərin siyasi irsi ətrafında suallar yaradır. Bununla belə, konkret şəxslərin cinayət məsuliyyəti onların fərdi əməlləri və mövcud sübutlar əsasında hüquqi qaydada müəyyənləşdirilməlidir.
Azərbaycanın şəhər və kəndlərinə hücumlar, xüsusilə Gəncənin raket atəşinə tutulması nəticəsində mülki şəxslərin həlak olması və yaralanması müharibə cinayətləri ilə bağlı müzakirələrin əsas istiqamətlərindəndir. Belə hadisələrə görə məsuliyyət daşıyan şəxslərin müəyyənləşdirilməsi, onların ədalət mühakiməsi qarşısında cavab verməsi və zərərçəkmişlərin hüquqlarının qorunması yalnız tarixi ədalət baxımından deyil, gələcəkdə oxşar cinayətlərin qarşısının alınması baxımından da əhəmiyyətlidir.
Digər tərəfdən, Azərbaycan və Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılması, sülh sazişinin perspektivləri və regionda uzunmüddətli sabitliyin təmin edilməsi fonunda məsuliyyət məsələsi xüsusi aktuallıq qazanır. Sülhün yalnız siyasi bəyanatlarla deyil, beynəlxalq hüquqa hörmət, qarşılıqlı etimad və keçmişdə baş vermiş hadisələrə hüquqi qiymət verilməsi ilə möhkəmləndirilməsinin vacibliyi vurğulanır. Müharibə cinayətlərinə görə məsuliyyət məsələsinin açıq qalması isə cəmiyyətdə ədalətin təmin olunması ilə bağlı sualları gündəmdə saxlayır.
Bəs Ermənistanın üç keçmiş prezidentinin və onların hakimiyyəti dövründə qərarların qəbulunda iştirak etmiş şəxslərin məsuliyyəti hansı hüquqi əsaslarla araşdırıla bilər? Müharibə cinayətlərinə görə təqsirli bilinən şəxslərin cəzalandırılması regionda davamlı sülhün və qarşılıqlı etimadın formalaşmasına necə təsir göstərər?
Mövzu ilə bağlı “Azpolitika”ya açıqlama verən politoloq Azad Məsiyev bildirib ki, Ermənistan dövləti yarandığı vaxtdan bu günə qədər Azərbaycan torpaqları hesabına ərazilərini genişləndirməyə çalışıb.
Onun sözlərinə görə, bu prosesin müxtəlif tarixi mərhələlərində, o cümlədən bolşeviklərin hakimiyyəti dövründə də müəyyən hadisələr baş verib: “Tarixin ayrı-ayrı dövrlərində ermənilərin azərbaycanlılara qarşı törətdikləri qırğınlar və soyqırımı siyasəti bu baxımdan xüsusi qeyd edilməlidir.
İstər XIX–XX əsrlərdə azərbaycanlılara qarşı həyata keçirilən qırğınlar, istərsə də 1990-cı illərdə baş verən hadisələr Ermənistanın tarixi siyasətinin nəticəsi kimi qiymətləndirilir. “Dənizdən-dənizə Böyük Ermənistan” ideyası ilə əlaqələndirilən ərazi iddiaları da bu yanaşmanın tərkib hissəsi kimi təqdim olunur. Tarix boyu Ermənistan böyük dövlətlərin dəstəyindən və himayəsindən yararlanaraq bu siyasəti həyata keçirib. 1990-cı illərdə törədilən cinayətlər, o cümlədən Xocalı soyqırımı, eləcə də işğal olunan Azərbaycan ərazilərində dinc əhaliyə qarşı həyata keçirilən əməllər beynəlxalq ictimaiyyətin gözü qarşısında baş verib. Təəssüf ki, Ermənistanın Azərbaycana qarşı siyasətinə beynəlxalq müstəvidə münasibət məsələsi də ciddi suallar doğurur”.
Politoloqun sözlərinə görə, Ermənistanın siyasi rəhbərliyinin həyata keçirdiyi siyasət nəticəsində baş verən hadisələrə görə məsuliyyət məsələsi bu gün də aktualdır: “Gəncəyə atılan raketlər də həmin əməllərin nümunələrindən biridir. Dinc əhalinin hədəfə alınması hərbi cinayət kimi qiymətləndirilə bilən, insanlığa qarşı yönələn ağır əməllərdəndir. Bu cinayətlərin törədilməsində iştirak edən, eləcə də müvafiq əmrləri verən şəxslər məsuliyyətə cəlb olunmalıdırlar. Ermənistanın hazırkı siyasi rəhbərliyi Azərbaycana qarşı münasibətlərin normallaşmasından danışsa da, keçmişdə baş verən hadisələrə görə məsuliyyət məsələsi həllini tapmalıdır. İstər işğal dövründə, istərsə də Gəncəyə raket hücumları zamanı törədilən əməllərə görə məsuliyyət daşıyan şəxslərin müəyyənləşdirilməsi və onların qanun qarşısında cavab verməsi vacibdir. Bu baxımdan, cinayətlərdə iştirakı iddia olunan şəxslərin Azərbaycana təhvil verilməsi və məhkəmə qarşısına çıxarılması məsələsi gündəmdə saxlanılmalıdır. Serj Sərkisyan və digər yüksək vəzifəli şəxslərin də adı bu kontekstdə çəkilir. Əgər Ermənistan Azərbaycanla qonşuluq münasibətlərini bərpa etmək, dinc yanaşı yaşamaq və gələcəkdə siyasi-iqtisadi əlaqələri inkişaf etdirmək istəyirsə, cinayətlərdə ittiham olunan şəxslərlə bağlı məsələlərə də hüquqi müstəvidə yanaşmalıdır. Həmin şəxslər məsuliyyətə cəlb olunmalı və törətdikləri əməllərə görə qanun qarşısında cavab verməlidirlər.
Yalnız bundan sonra xalqlar arasında barışıq və etimadın formalaşması üçün daha əlverişli zəmin yarana bilər”.
Ekspert əlavə edib ki, Ermənistanın bu gün həmin şəxsləri himayə etməsi isə sülh prosesinə mane olan amillərdən biri kimi qiymətləndirilir: “Ermənistan Azərbaycanla münasibətləri normallaşdırmaq və iqtisadi-siyasi əlaqələri inkişaf etdirmək istəyirsə, bunu konkret addımlarla sübut etməlidir. Azərbaycan xalqına qarşı törədilən cinayətlərə görə məsuliyyət daşıyan şəxslərin cəzalandırılması və zərərçəkənlərin hüquqlarının tanınması bu prosesin mühüm istiqamətlərindən biri ola bilər. Hazırda Ermənistanın bəzi praktik addımlar atmasına baxmayaraq, siyasi bəyanatlarla real davranışlar arasında ziddiyyətlər müşahidə olunur. Azərbaycan xalqına münasibətdə etimadın formalaşması üçün təkcə bəyanatlar kifayət etmir. Ermənistanın atdığı addımlar onun sülh niyyətinin nə dərəcədə səmimi olduğunu göstərməlidir. Azərbaycanın mövqeyi ondan ibarətdir ki, tarixi cinayətlərə görə məsuliyyət məsələsi həll olunmadan davamlı sülhün və qarşılıqlı etimadın qurulması çətin olacaq”./azpolitika.info
