Son illərdə Azərbaycanda su qıtlığı və çayların səviyyəsinin azalması müşahidə olunur. Kənd təsərrüfatı və gündəlik həyat bundan ciddi şəkildə təsirlənir. Su ehtiyatlarının düzgün idarə olunması həyati əhəmiyyət daşıyır. Su qıtlığının qarşısını almaq üçün hansı tədbirlər görülməlidir? Gələcəkdə içməli su təchizatı təhlükə altına düşə bilərmi?
Məsələ ilə bağlı danışan kənd təsərrüfatı üzrə mütəxəssis Vahid Məhərrəmli bildirib ki, Azərbaycanın illik su ehtiyatları hazırda 25 milyard kub metr təşkil edir. Halbuki əvvəlki illərdə bu göstərici 32 milyard kub metr olub. Ekspertin sözlərinə görə, su elədir ki, mahiyyət etibarilə yoxa çıxmır, lakin düzgün idarə olunmadıqda ciddi problemlər yaradır.
V.Məhərrəmli qeyd edib ki, son illər qlobal istiləşmə, yağıntıların azalması, qarın əvvəlki illərlə müqayisədə az yağması nəticəsində həm Kür, həm də Araz çaylarında suyun həcmi əhəmiyyətli dərəcədə azalıb. Bu prosesin Azərbaycana təsiri artıq açıq şəkildə hiss olunur: “Əgər indiki kimi təsərrüfatsızlıq davam edərsə, ölkəmizi çox ciddi problemlər gözləyir. Artıq istehsal azalır, məhsuldarlıq aşağı düşür və nəticədə xarici ölkələrdən idxal olunan məhsulların həcmi artır. Son 10 ildə ərzaq məhsullarının idxalı 2,2 dəfə artıb”.
Ekspert bildirib ki, bu problemlərlə bağlı dəfələrlə hökumətə konkret təkliflər irəli sürülüb, lakin hələlik real nəticə əldə olunmayıb: “Hakimiyyət suyun nə dərəcədə strateji əhəmiyyət daşıdığını dərk etməlidir. Suya yatırılan vəsait qısa müddətdə özünü doğruldur. Məsələn, Gürcüstan su ehtiyatlarının mənbəyində yerləşməsinə baxmayaraq, böyük su gölləri və anbarları inşa edib. Su bolluğu yarananda ehtiyat toplanır, yay aylarında isə həmin sudan istifadə olunur. Türkiyədə də eyni təcrübə tətbiq edilir – nəhəng su anbarları inşa edilib”.
V.Məhərrəmli vurğulayıb ki, Azərbaycanın relyefi yağış sularının toplanması üçün olduqca əlverişlidir: “Yağan yağış sularını xüsusi göllərə toplamaq mümkündür. Bu göllərdən suyun öz axını ilə təsərrüfatlara çatdırılması imkanları var. Biz hətta boru xətləri vasitəsilə suyun ötürülməsini təklif etmişdik ki, su itkisinin qarşısı alınsın. Hesablamalarımız göstərir ki, Azərbaycanın içməli su, suvarma və sənaye üçün real ehtiyacı 5 milyard kub metrdir. Halbuki ölkənin ümumi su ehtiyatı 25 milyard kub metrdir”.
Ekspert diqqətə çatdırıb ki, suyun keyfiyyəti də ciddi problem olaraq qalır. Onun sözlərinə görə, Gürcüstanda kanalizasiya və çirkab suları birbaşa Kür çayına axıdılır: “Bu suların tərkibində ağır metallar və insan sağlamlığı üçün zərərli maddələr var. Təəssüf ki, həmin sudan Azərbaycanda həm məişətdə, həm də bəzi hallarda içməli su kimi istifadə olunur”.
V.Məhərrəmli hesab edir ki, suvarma suyuna artan tələbat və ərzaq təhlükəsizliyi birbaşa bir-biri ilə bağlıdır: “Əgər Azərbaycan özünü ərzaq məhsulları ilə təmin edə bilməzsə, bu, çox ciddi sosial-iqtisadi problemlərə yol açacaq. Ərzaq təhlükəsizliyi yalnız məhsul istehsalı deyil, həm də içməli və suvarma suyuna olan tələbatın norma daxilində ödənilməsi deməkdir.
Su ehtiyatlarının səmərəli idarə olunması Azərbaycanın həm kənd təsərrüfatının inkişafı, həm də milli təhlükəsizliyi baxımından həyati əhəmiyyət daşıyır”./azpolitika.info
