Bir müddət əvvələ qədər Kreml özünü güvən içində hiss edirdi. Vladimir Putin üçün dünya xaotik görünə bilərdi, amma bu xaosun içində dəyişməyən bir sabitlik vardı: onun çevrəsi. Putin inanırdı ki, yaxın tərəfdaşlar sıradan çıxmır, rejimlər çökmür, “öz adamları” qorunur. Bu inam üzərində həm Ukrayna müharibəsi planlandı, həm də Qərblə uzunmüddətli qarşıdurma strategiyası quruldu. Amma hadisələr Putinin hesabladığı kimi getmədi ardıcıllıqla, biri-birinin ardınca həlqə qırılmağa başladı.
Əvvəl Bəşər Əsəd getdi. Bu, təkcə Dəməşqdə hakimiyyət dəyişikliyi deyildi. Bu, Rusiyanın Yaxın Şərqdəki “son dayanıqlı qalası”nın çökməsi idi. Putin Əsədi illərlə qorumuşdu, onun üzərindən Qərbə meydan oxumuşdu, Aralıq dənizinə çıxışını bu xətt üzərində saxlamışdı. Əsədin getməsi ilə Moskva ilk dəfə açıq şəkildə gördü ki, Kremlin verdiyi “təhlükəsizlik zəmanəti” artıq işlək deyil.
Sonra Nikolas Maduro faktoru sıradan çıxdı. Bu mərhələ xüsusilə simvolik idi. Maduro Rusiya üçün Latın Amerikasında sadəcə bir müttəfiq deyildi, ABŞ-a qarşı nümayiş etdirdiyi “uzaqdan zərbə” aləti idi. Onun neytrallaşdırılması Moskvanın qlobal qarşıdurma xəritəsində böyük bir boşluq yaratdı. Kreml başa düşdü ki, artıq Vaşinqtonu müxtəlif qitələrdə eyni vaxtda məşğul saxlamaq imkanları daralır.
Və nəhayət, ən ağır zərbə gəldi – Əli Xamenei getdi. Bu, Putinin hesablamalarında heç vaxt real ssenari kimi qəbul edilmirdi. Kreml əmin idi ki, İran modeli toxunulmazdır, ali lider qorunur, sistem qapalıdır və Xameneinin varlığı Rusiya üçün strateji sığortadır. Çünki İran Putinin Ukrayna bataqlığında ilişib qaldığı bir vaxtda arxa cəbhə rolunu oynayırdı, Qərbi Yaxın Şərqdə gərgin saxlayırdı, Moskvanın təzyiq yükünü paylaşırdı. Xameneinin sıradan çıxması ilə bu sığorta bir anda yox oldu və İran idarə olunan müttəfiqdən riskli, qeyri-sabit məkana çevrildi.
Bu ardıcıllıq təsadüf deyil. Əsəd, Maduro, Xamenei – hamısı Putinin güvəndiyi, “bizimkilər yıxılmaz” dediyi fiqurlar idi. Hamısı da eyni dövrdə, Putinin Ukraynada bataqlığa saplandığı mərhələdə sıradan çıxdı. Ukrayna müharibəsi Rusiyanı təkcə hərbi və iqtisadi baxımdan zəiflətmədi, Putinin bütün qlobal manevr imkanlarını iflic etdi. Kreml artıq eyni vaxtda bir neçə cəbhəni idarə edə bilmir və bu zəiflik domino effekti yaradıb.
Bu prosesin ən diqqətçəkən tərəfi isə Çin faktorudur. Pekin açıq şəkildə qarşı çıxmasa da, məsafəni artırır. Çin Putinin uduzan müharibəsinə ortaq olmaq istəmir, sanksiyalı, qeyri-sabit Rusiyanın yükünü üzərinə götürməyə tələsmir. Bu isə o deməkdir ki, Putin artıq təkcə Qərblə yox, potensial strateji tərəfdaşın soyuq hesabları ilə də üz-üzədir.
Beləliklə, mənzərə aydındır: Putin Ukraynada ilişib qalıb, müttəfiqləri bir-bir sıradan çıxır, Çin məsafə saxlayır və Kremlin yaratdığı “toxunulmaz liderlər klubu” dağılıb. Bu artıq ayrı-ayrı böhranlar yox, vahid xətt üzrə gedən tənəzzüldür. Xameneinin aqibəti isə bu zəncirin ən açıq mesajıdır uzunmüddətli, şəxslərə bağlı avtoritar sistemlər bir nöqtədən sonra qoruna bilmir.”
İndi sual artıq “kim getdi?” deyil. Sual budur: bu ardıcıllıq harada dayanacaq? Əsəd getdi, Maduro getdi, Xamenei getdi. Ukrayna bataqlığı isə Putini yerində saxlayır, manevr imkanlarını bağlayır. Bu şərtlər altında dünya getdikcə daha ucadan eyni sualı verir: növbəti həlqə haradan qırılacaq və Putinin özü bu zəncirin hansı nöqtəsində dayanır?/yenicag.az
